Ömer Harkus
Güney Lübnan savaşı artık sadece askeri çatışmalar, hava saldırıları, Hizbullah üyelerine ve yetkililerine yönelik suikastlar veya insansız hava araçları ile takip edilmeleriyle sınırlı değil. Bu savaş, İran'ın Pakistan'daki görüşmelerine karşılık, Lübnan meselesini İran meselesinden ayırmayı amaçlayan Washington'daki müzakerelerle iç içe geçen çok yönlü bir çatışmaya dönüştü. Savaş sırasında, savaş alanları İsrail'in genişlemesiyle sembolik bir önem kazandı. Öte yandan, güney de dahil olmak üzere Lübnan siyasi sahnesinde, Hizbullah'ın silahının geleceği ve Lübnan devletinin vatandaşlarını devam eden savaşlardan koruma rolü konusundaki bölünmeler artıyor.
Bu sahnenin merkezinde, arkeolojik bir alan, askeri bir tepe ve İsrail ile Hizbullah arasındaki süregelen çatışmanın önemli bir bölümünü özetleyen odak noktası olan Şakif (Beaufort) Kalesi öne çıktı. Bu ayrıca, Hizbullah, İsrail güçlerini ilerledikleri bölgelerde, kalenin kendisi de dahil olmak üzere, bir dayanak noktası oluşturmalarını engellediğini iddia ederken, bu güçlerin Litani Nehri'ni geçerek yavaş yavaş ilerlediği Güney Lübnan'da değişen dinamikleri de yansıtıyor.
Şakif Kalesi, Cebel Amil'in orta kesiminde, 700 metreyi aşan bir kayalık çıkıntının tepesinde yer alan bölgenin en önemli kalelerinden biri. Doğrudan Litani Nehri'ne ve geniş vadisine bakan kale, Güney Lübnan, Cebel el-Şeyh (Hermon Dağı) ve kuzey İsrail'den Akdeniz'e kadar uzanan geniş bir alana nazırdır.
Bölgedeki en eski surlar, çeşitli tarihçilere göre, MS 12. yüzyılda Haçlılar tarafından yeniden inşa edilip genişletilmeden önce Roma dönemine kadar uzanmaktadır. Avrupa kaynaklarında, yüksek konumu ve geniş bir çevreye nazır olmasından dolayı “güzel kale” anlamına gelen “Beaufort” olarak bilinmektedir.
Nebatiye’nin kapısı
Kale, Nebatiye şehrini ve çevresini Mercayun kasabasına, Batı Bekaa Vadisi'ne ve İklim et-Tuffah bölgesine bağlayan yollara doğrudan bakan bir noktada yer alıyor. Coğrafi olarak Arnun, Yahmur eş-Şakif, Kafr Tebnit, Zavtar eş-Şarkiyye, Zavtar el-Garbiyye kasabalarına ve Hardali Köprüsü geçişine bağlı. Bu da onu Litani Nehri'nin her iki tarafındaki hareketliliği kontrol etmeyi sağlayan bir merkeze dönüştürüyor.
Şakif Kalesi, İsrail ve Hizbullah arasındaki süregelen çatışmanın önemli bir bölümünü özetleyen coğrafi ve siyasi bir odak noktasıdır
İsrail askeri doktrinine göre Şakif Tepeleri ve çevredeki köyleri kontrol altına almadan Nebatiye'ye doğru ilerleme, kara kuvvetlerini tepelerden doğrudan hedef alınma riskine maruz bırakacaktır. Bu nedenle, kalenin kontrol altına alınması, Nebatiye'yi izole etmenin ve İklim et-Tuffah üzerinden Bekaa Vadisi'ne kadar uzanan ikmal hatlarından koparmanın ön adımı olarak kabul edilmektedir. İklim et-Tuffah, Hizbullah'ın 1980'lerin ortalarından beri inşa ettiği en büyük tünellerin ve üslerinin bulunduğu bölgedir.
Kale, 1982'de İsrail'in Lübnan’ı işgali sırasında, Güney Lübnan’da Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) ve İsrail güçleri arasındaki önemli savaş alanlarından biri haline gelerek ün kazandı. İşgalden sonra İsrail, 2000 yılında Güney Lübnan'dan çekilmeden önce, “sınır hattı” olarak bilinen bölgede kaleyi askeri gözlem noktası olarak kullandı.
Son günlerde İsrail sağı, İsrail bayrağının tekrar üzerine çekilmesinin ardından kalenin sembolik önemini yeniden hatırlattı. İsrail Savunma Bakanı Yisrael Katz, askerlerin Beaufor Muharebesi'nden 44 yıl sonra kaleye geri döndüğünü söyledi ve bu sahneyi sembolik ve askeri bir zafer olarak sunmaya çalıştı.
Savaş hatlarını belirleyen bir nehir
Şakif Kalesi'nin önemi, onlarca yıldır Güney Lübnan'daki en önemli coğrafi ve askeri hatlardan birini temsil eden Litani Nehri ile olan ilişkisi anlaşılmadan kavranamaz. Bekaa Vadisi'nden doğan nehir, birkaç gün önce İsrail'in Hizbullah'ı askeri operasyon girişiminde bulunmakla suçlayarak yakınındaki birkaç yeri bombaladığı Karun Gölü'ne dökülüyor. Batı Bekaa’nın güneyindeki Meşgara ve Sahmer gibi büyük kasabalardan geçtikten sonra, nehir batıya dönerek Sur şehrinin kuzeyinden Akdeniz'e dökülüyor ve güney bölgelerini ayıran, yerel halkın nehrin kuzeyi ve güneyi olarak adlandırdığı doğal bir bariyer oluşturuyor.
Şakif Kalesi'nin kontrolünün ele geçirilmesi, Nebatiye'yi izole etme ve İklim et-Tuffah bölgesi üzerinden Bekaa Vadisi'ne kadar uzanan ikmal hatlarından koparma yolunda atılan bir adımdır
BM Güvenlik Konseyi'nin 1701 sayılı kararıyla, Lübnan Ordusu ve Birleşmiş Milletler Lübnan Geçici Gücü (UNIFIL) dışında herhangi bir silahlı kuvvetin nehrin güneyinde bulunmasının yasaklanmasının ardından, 2006’daki savaştan bu yana Litani Nehri, uluslararası düzenlemeler için önemli bir referans noktası haline geldi. Bu nedenle İsrail, Litani Nehri'ni Hizbullah'ın askeri altyapısından arındırılmış bir şekilde kalması gereken savunma hattı olarak görüyor. Bu arada Hizbullah, İsrail'in nehrin kıyıları üzerindeki kontrolünün veya askeri baskısının, kendisini sınırdan uzaklaştırarak Kuzey İsrail'deki bölgelere karşı eylemde bulunma gücünü azaltmayı amaçladığına inanıyor.
Halksız bir savaş
Lübnan ve İsrail arasında devam eden müzakereler sırasında, Amerika Birleşik Devletleri gerilimi azaltmak için yeni bir bakış açısı sundu. Bu bakış açısı, saldırıları etkili bir şekilde sona erdirmenin ön adımı olarak, Hizbullah'ın İsrail'e karşı askeri operasyonlarını durdurması karşılığında, İsrail'in Beyrut ve Güney Banliyösü’ne yönelik saldırılarını genişletmekten kaçınmasına dayanıyor.
ABD Dışişleri Bakanlığı, Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun bu süreci ilerletmek için Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Avn ve İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile telefonda görüştüğünü açıkladı. Ancak Washington, Lübnan Temsilciler Meclisi Başkanı Nebih Berri'nin yanıtının ateşkes konusunda net taahhütler içermemesi ve ateşkesi önce İsrail'in atacağı adımlara bağlaması nedeniyle tutumundan duyduğu memnuniyetsizliği dile getirdi.
Buna karşılık İsrail, siyasi ve askeri söyleminin şiddetini artırarak, Litani Nehri'nin güneyinden çekilmesinin veya konuşlanmasındaki herhangi bir değişikliğin, Lübnan devletinin Hizbullah'ı silahsızlandırma ve sivil alanların roket ve İHA saldırıları için bir fırlatma rampası olarak kullanılmasını engelleme yeteneğine bağlı kalacağını vurguladı.
Askerî açıdan yüksek tansiyona paralel olarak, son günlerde Güney Lübnan şehirlerinde de siyasi ve sosyal gelişmeler yaşandı. Sur ve Nebatiye şehirlerinde, Lübnan ordusunun sınır bölgelerine tamamen geri dönmesini, silahın Lübnan devletinin elinde toplanmasını, Hizbullah militanlarının yerleşim bölgelerinden uzaklaştırılmasını ve iki şehrin açık bölge olarak belirlenmesini talep eden yerel dilekçeler ve girişimler görüldü.
İsrail, Litani Nehri havzasını Hizbullah'ın askeri altyapısından arındırılmış olarak kalması gereken bir savunma hattı olarak görüyor
Ancak bu girişimler, Hizbullah'ın destek tabanında güçlü tepkilere yol açtı; aktivistler ve dilekçeleri imzalayanlar, kampanyayı durdurmak ve yayılmasını önlemek amacıyla imzalayanlarının çoğunun doğrudan ve dolaylı baskı ve tehditlere maruz kaldığını bildirdi. Bu gelişme, Güney'de hassas bir değişimi yansıtıyor; bazı sakinler artık Hizbullah'ın şehirlerdeki sürekli askeri varlığını geniş çaplı yıkım ve tekrarlanan yerinden edilmelerle ilişkilendiriyor. Bu arada, diğer kesimler hâlâ Hizbullah'ın silahını, 18 farklı mezhep ve dini grubun kontrolündeki bir ülkede mezheplerinin varlığını korumanın tek garantisi olarak görüyor.
Dilekçeyi imzalayanlardan bazıları, Cebel Amil adının artık sadece Litani Nehri ile İsrail'in kuzey sınırı arasında uzanan coğrafi bölgeyi ifade etmek için kullanılmadığını, son on yıllarda, İran ve Amerika Birleşik Devletleri arasındaki çatışma ile bağlantılı bir askeri bölgeye dönüştüğünü düşünüyorlar. Bir zamanlar tarımsal ve ticari yaşamın kalbini oluşturan köyler, yavaş yavaş açık savaş alanlarına dönüşürken, yıkım ve zorunlu göç görüntüleri Güney'in günlük sahnesinin bir parçası haline geldi.
Hizbullah: Süregelen anlatı
Hizbullah, Şakif Kalesi'nin düşüşünün siyasi etkisini, askeri önemini küçümseyerek kontrol altına almaya çalıştı. Hizbullah Milletvekili Hasan Fadlallah, kalenin Lübnan devletine ait bir arkeolojik alan olduğunu, askeri bir mevzi olmadığını belirtti. Hizbullah'ın sabit mevzileri savunma doktrinini benimsemediğini, bunun yerine ilerleyen güçlere karşı yıpratma savaşına odaklandığını ve uzun süreli işgal kurmalarını engellemeye çalıştığını iddia etti.
İsrail'in Litani Nehri'nin kuzeyine doğru devam eden ilerlemesi, Lübnan içinde daha geniş yansımaları konusundaki endişeleri artırıyor. Nebatiye gibi büyük şehirlerin düşmesi veya uzun süreli bir izolasyona maruz kalması, Beyrut, Cebeli Lübnan ve diğer bölgelere doğru büyük göç dalgalarına yol açabilir. Bu durum, özellikle Beyrut ve diğer bölgelerdeki birçok binanın, bu bölgelerden göç eden sakinlerin arasına sızan ve saklanan Hizbullah yetkilileri nedeniyle İsrail hava saldırılarına hedef olduğu göz önüne alındığında, ekonomik, sosyal ve siyasi baskıları daha da artıracak ve iç çekişmeleri yoğunlaştıracaktır.
Bazı sakinler artık Hizbullah'ın şehirlerdeki sürekli askeri varlığını geniş çaplı yıkım ve tekrarlanan yerinden edilmelerle ilişkilendiriyor
Bu durum ayrıca, özellikle güneyde Lübnan ordusunun rolünün güçlendirilmesini ve silahların şehirlerden uzaklaştırılmasını talep eden seslerin yükselmesiyle birlikte, devletin görevi ile Hizbullah'ın silahı konusundaki mevcut bölünmeyi derinleştiriyor. Bu taleplere karşılık Hizbullah, milislerinin silahını teslim etmeyip korumakta ısrar ediyor. Bir iç çatışmanın patlak vermesi korkusuna rağmen, siyasi ve güvenlik değerlendirmelerinin çoğu, iç güç dengesi, Lübnan ordusunun yapısı ve şu anda kesin bir askeri zafer elde edemeyen Hizbullah dışında ülkede herhangi bir silahlı tarafın bulunmaması nedeniyle, kapsamlı bir iç savaşın patlak vermesi olasılığını hâlâ dışlıyor.
Kaleyi aşan bir savaş
Şakif Muharebesi, mevcut çatışmanın artık sadece yüksek bir noktayı veya stratejik bir tepeyi kontrol etmekle ilgili olmadığını ortaya koyuyor. Şarku’l A vsat’ın al Majalla'dan aktardığı analize göre bu bölge, Güney Lübnan'ın geleceği, devletin rolü, Hizbullah'ın etkisinin sınırları ve Washington ile Tel Aviv'in müzakereler ve askeri baskı yoluyla dayatmaya çalıştığı çözümün niteliğiyle ilgili daha geniş bir savaşın sembolü haline geldi.
Bu arada, Sur ve Nebatiye'de görülen dilekçeler ve kendisini imzalayanlardan bazılarının maruz kaldığı baskı, silah ve devletin rolü etrafındaki tartışmanın, 14 Mart ve 8 Mart ittifakları arasındaki çekişme sırasında olduğu gibi, artık geleneksel siyasi güçlerle sınırlı olmadığını, güney toplumunun kendi içinde de büyümeye başladığını ortaya koyuyor. Bu gelişme, bu savaşın ve güneydeki insanların yaşamlarının ve evlerinin maruz kaldığı geniş çaplı yıkımın sonucu olarak ortaya çıkan en önemli siyasi değişimlerden biri olabilir.
*Bu analiz Şarku’l Avsat tarafından Londra merkezli al Majalla dergisinden çevrilmiştir.
