Geçmiş hikâyeler: İbrahim Paşa’yı takip eden İngiliz subay

Arap Yarımadası hakkında değerlendirmeleri kapsayan yabancı seyyahların kitaplarıyla ilgilenenler, bunların Arap ülkelerindeki siyasi, sosyal, dini ve çevre yaşamı konusunda en zengin kaynaklardan biri kabul edildiğini bilir.
Seyyahlar birbirlerinden farklıdır. Fakat seyyahların birçoğu, belirli siyasi görevleri yerine getirmek, bir mesajı iletmek, görüşme yapmak ya da mevcut durumu keşfetmek için gelir. Mesela İngiliz general Lewis Pelly de bu seyyahlardan biridir. Pelly, Necid’i geçip Riyad’a geldi ve burada Kral Abdülaziz’in dedesi İmam Faysal bin Türkî ile görüştü. Pelly’nin İmam Faysal’ın son günlerine denk gelen yolculuğunda, Faysal’ın meclisi ve özellikleri hakkında güzel bir değerlendirmede bulundu. İmam Faysal, Pelly’nin seyahatinden kısa bir süre sonra, 1865 yılında görme engelli olarak yaşama veda etti.
Pelly’den önce bir İngiliz asker, Katif’ten Yenbu ve Diriye’ye kadar Arap Yarımadası’nı dolaştı. İngiliz asker, ilk Suudi Arabistan devletinin başkenti Diriye’nin yıkılmasından ve 1818 yılında İbrahim Paşa tarafından tahrip edilmesinden sonra bu geziyi yaptı. Bu asker, 47’inci İngiliz Kraliyet Alayı’nın subaylarından G. Forster Sadlier’di. Seyahatini 1819 yılında yaptı. Bu seyahat, Hindistan’daki İngiliz Bombay Hükümeti tarafından belirlendi. Amaç, Suudilere karşı zaferinden dolayı kendisini tebrik etmek ve Körfez’de Kasımiler ile savaşmak üzere kendisine iş birliği teklifinde bulunmak için İbrahim Paşa’yla görüşmekti.
Sadlier’in kitabı birçok kez tercüme edildi. Suudi Edebiyatçı Adnan el-Avami, Sadlier’in tercümesinin isim ve yer hatalarıyla dolu olduğunu gözlemledi. Fakat bu seyahat, en önemli erken dönem yolcuklarından birisi sayılıyor.
Sadlier, Diriye’yi yıkan kişiyle görüştü ve Orta, Doğu ve Batı Arap Yarımadası’nın siyasi ve sosyal durumuyla ilgili dikkat çekici bir değerlendirmede bulundu.
Sadlier, Lahsa Garnizonu’nda İbrahim Paşa’ya bağlı Türk subayıyla gerçekleştirdiği görüşmeyi şu ifadelerle dile getirdi:
“Benle görüşen bu Türk subayı, İbrahim Paşa’nın görüşlerinden ve niyetlerinden tamamen uzaktı. Bu tarz vahşi bir bölgede 3 yıl hizmet yapmanın yorgunluğa ve gayriciddiliğe yol açacağını düşünüyorum. Bunun için herkesin çekilme talimatını beklediğini gördüm.”
Yine Sadlier değerlendirmelerinde “Aslında bölgedeki siyasi durum, Bombay’da bize ulaşan raporlardan farklılık gösteriyor” ifadelerini kullandı.
Sadlier, bu farklılığı şu cümlelerle özetliyor:
“Her halükarda Bedeviler, Türkleri işgalci olarak gördü ve onların hızlı bir şekilde bölgeden ayrılmalarını bekledi. Buna karşılık Türkler, bu tarz muameleden nefret etmelerine rağmen Bedevilere karşı şiddet uygulayarak verilen katı talimatlara uydu.”
(Arap Yarımadası’na Yolculuk, G. Forster Sadlier, Tercüme: İsa Emin, Bahreyn Kitap Dizisi, S. 67-68)
İngiliz Subay Sadlier, bu dikkat çekici hatıraları iki asır önce derledi.