Ceaser Yasası ve Suriye sahnesi

Kongre’de oy çokluğu ile kabul edildikten sonra ABD Başkanı Donald Trump tarafından 20 Aralık 2019’da imzalanan Caesar Suriye Sivil Koruma Yasası birkaç gün sonra yürürlüğe giriyor. Cumhuriyetçi ve Demokrat Parti milletvekilleri, hükümetlerinin Suriye dosyası ile ilgili politikalarında bir değişiklik yaratma yönündeki ortak isteklerine dayanarak bu yasayı onaylamışlardı.
Bilindiği gibi sivillere işkence yapma ve öldürme suçlarını cezalandırmaya dayanan yasa, ilk olarak Esed rejimi içindeki kurum ve bireyleri kapsayacak, ikinci olarak rejimin ortaklarından kendisine yardım, mali, teknik, askeri ve hizmet desteği sağlayanlara bir şekilde rejim ile ilişkisi olan herkesi etkileyecek yaptırımlar içeriyor. Bu da, yaptırımların ülkeleri, organları, kuruluşları, şirketleri ve bireyleri etkileyeceği anlamına geliyor. Ancak en önemlisi, geniş yaptırım yelpazesinin rejim ile derin ilişkilere sahip Rusya ile İran’ı etkileyecek olması.
ABD yönetimi Suriye meselesinde siyasi dönüşümler gerçekleştirmek için bu yaptırımları uygulanmasına güveniyor. ABD’nin Suriye Özel Temsilcisi James Jeffrey de buna atıfta bulunarak yaptırımların rejimi BM Güvenlik Konseyi’nin 2254 sayılı kararına dayanan bir siyasi çözüme yönelmeye iteceğini vurguladı. Ayrıca, siyasi çözümün İdlib’teki ateşkesi desteklemek, Anayasa Komisyonunu çalışmalarını sürdürmeye teşvik etmek, BM gözetiminde yeni seçimlerin (ABD bu seçimlerin sonunda Beşşar Esed’in Suriye devlet başkanı olmamasını umuyorlar) önünü açmak aracılığıyla mevcut gerçekleri temel alması gerektiğini de belirtti.
Gerçek şu ki, Ceaser Yasası uygulamalarının ABD’nin Suriye dosyasına yönelik politikasında temsil ettiği gelişmelerin pratik sonuçlarına dair yapılan değerlendirmeler arasında bir bölünme bulunuyor. Suriyelilerin ve Suriye dosyasını takip edenlerin önemli bir bölümü, yasanın mahiyeti ve çağrışımlarına, yasa yapıcılar, başkan ve yönetiminin adamları tarafından gördüğü ilgiye dayanarak söz konusu uygulamaların gerçekleştirebileceklerini abartıyorlar. Rusya ve müttefiki Çin’in Güvenlik Konseyi’nde sahip oldukları veto hakkı ile Suriye dosyasıyla ilgili veya bağlantılı herhangi bir uluslararası karara karşı çıkmaları gibi bu yasaya karşı çıkamayacakları için ABD’nin hiçbir engel ile karşılaşmadan Suriye dosyasını daha ciddi bir şekilde ele almasının kapısını aralayacağını ekliyorlar. Esed rejimini destekleyen ve onunla iş yapan ülke, kuruluş ve bireylere yaptırımlar uygulayacak Ceaser Yasasının, uygulanmasını hiçbir şey engelleyemeyeceği için birçoklarını Suriye dosyası ve ilgili konularda ABD’liler ile anlaşmaya çalışmaya zorlayacağını söylüyorlar. Bunun, Suriye sahnesinde mevcut görüntüyü parçalayacağını hatta daha iyiye doğru değiştirecek dönüşümler yaratacağını söylemenin mümkün olduğunu düşünüyorlar.
Suriyelilerin ve Suriye dosyasını takip edenlerin bir bölümü de Ceaser Yasası yaptırımlarının yapabilecekleri konusundan daha az iyimserler. Bu yasanın ABD’nin, başta Esed rejimi, Rusya ve İran olmak üzere Suriye dosyası taraflarının da aralarında olduğu dünyadaki birçok ülke, rejim ve bireylere uygulamaya alıştığı uzun yaptırımlar dizisine yapılan bir eklemeden ibaret olduğunu düşünüyorlar. İran ve Esed rejiminin 40 yıldır ABD yaptırımlarına maruz kaldıklarının, her ikisinin de devrilmek bir yana daha fazla militanlaşarak politikalarını sürdürdüklerinin altını çiziyorlar. Bu görüşte olanlar, ABD’nin İran’a uyguladığı yaptırımlar ile bunların İran’ı durdurmak yerine devlet terörü uygulayan ve terörizmi daha fazla destekleyen bir devlet haline getirdiği üzerinde duruyorlar. Buna ek olarak, Rusya, İran ve Suriye gibi yaptırımlara maruz kalan ülkelerin politikaları ve ilişkilerini bu yaptırımlar temelinde kurduklarını, hem uluslararası ilişkilerinde hem de iç politikasında alternatif politikalar üzerinde çalıştıklarını da ekliyorlar. Bunun, yaptırımların gölgesinde kurulan ve geliştirilen İran balistik füze ve nükleer programlarında olduğu gibi belirli alanlarda gelişmenin kapısını araladığını belirtiyorlar. Keza İran, 8 yıl süren Irak savaşını da yaptırımların gölgesinde sürdürmüştü.  İran ve Rusya ile birlikte Esed rejimi de yaptırımlara rağmen son 9 yıl boyunca Suriyelilere karşı savaşını sürdürdü. Bu görüşte olanlar bu nedenle, Ceaser Yasasının Suriye dosyasını olumlu etkileme olasılığının bilindiği ve ABD yaptırım sisteminde yaygın olduğu gibi sınırlı olacağının, olumsuz etkilerinin yaptırımlardan kaçma ve onları delme yollarını bulacak olan rejimler (ki bazı şirket ve bireyler de bunu yapacaktır) değil halkları üzerinde görüleceğinin altını çiziyorlar.
Ceaser Yasası’nın etkilemesi olası taraflar, elinden geldiğince ve gizlenme, yalan ve hile dahil her türlü yolla bir şekilde yaptırımlardan etkilenmemeye çalışacaktır. Mümkün olduğunca yaptırımlardan kaçınmaya çalışacağı apaçık ortada. Hepsi de yaptırımlara karşı çıkarak, meşru saymayarak, kendisini saldırgan bir politikanın parçası olarak tanımlayarak, işe yaramaz ve başarısız olacağını söyleyerek Ceaser Yasasına karşı saldırgan bir medya kampanyası başlatmış durumda.  İranlılar ve Esed rejimi hızlı davranarak yasa yürürlülüğe girmeden önce bu kampanyayı başlattılar.
Ceaser Yasasının muhtemel sonuçları ile ilgili çelişkilere işaret eden bütün bu gerçekler ortasında, yaptırımların mevcut Suriye sahnesini etkilemeyeceği düşüncesi kabul edilemez. Bilhassa, kendisini çevreleyen uluslararası çevre, kötüleşen ilişkilerin taraflarının özellikle de İran ve Suriye rejiminin durumu göz önüne alındığında. Her ikisi de siyasi krizlere, derin ekonomik ve sosyal çöküşlere batmış bir durumda. Bununla eşzamanlı olarak Washington ve İsrail’in İran’ı Suriye’den çıkarma, Tahran ile Akdeniz’i birbirine bağlayan hat üzerindeki genişlemesini dizginleme isteği de artmış bulunuyor. Bu da, Suriye sahnesini değiştirmek için politikalarını ve yaptırımlarını sıkılaştırması durumunda Washington’a zamanla artacak bir etki fırsatı veriyor. Zira Rusya da Washington’un karşı çıkmadığı ve İsrail’in onayladığı rolünü koruduğu sürece Suriye’de yaşanabilecek dönüşümlere karşı değil.