Japonya ve Ortadoğu politikası

2020 Tokyo Olimpiyat Oyunları’nın sona ermesinin hemen ardından Japon politikacıların diplomatik gezi sezonu başladı. Japonya Dışişleri Bakanı Motegi Toshimitsu’nun, 15 Ağustos’tan 24 Ağustos’a kadar Ortadoğu’ya diplomatik bir gezi yapması planlanıyor. Bu süre zarfında Bakan Motegi, Ortadoğu’da 7 ülkenin başkentini ziyaret edecek. Planlanan bu yolculuğun rotası, Japonya’nın bu çalkantılı bölgede tarafsız bir arabulucu olma noktasındaki gizli ve daimî isteğine işaret ediyor.
Şunu belirtmeliyiz ki Japonya’da ağustos ayının ortası, geleneksel tatil sezonudur. Zira birçokları, ağustos ayında izin alıp memleketlerine gidiyor. Diğer yandan Temsilciler Meclisi’nin (Diet) çalışmalarına ara verildiği bir zamanda Japonya, şu an ekonomik faaliyetlerde yavaşlamaya tanık oluyor.
Bu geleneksel tatil sezonunda bakanlar ve parlamento üyeleri, genellikle yurtdışına resmi ziyaretler gerçekleştiriyor. Fakat Kovid-19 salgınıyla mücadele kapsamında getirilen kısıtlamalar nedeniyle bu yıl resmi ziyaretlerin sayısının oldukça sınırlı olması bekleniyor. Buna rağmen Japonya Dışişleri Bakanı, fırsatı kaçırmak istemeyip bu diplomasi sezonunda Ortadoğu’yu gezi listesinde ilk sıraya koydu. Japon bakanın gezisinin dikkat çekici yönü ise çekişen tarafları ziyaret edeceğinden dolayı bölgedeki stratejik sınırların ötesine geçmesidir.
Japonya Dışişleri Bakanı’nın Ortadoğu gezisi, Türkiye ziyaretinin yanı sıra Mısır’la başlayıp Katar’la sona erecek. Motegi’nin bu öfkeli komşuları ziyareti sırasında Japonya’nın Ortadoğu politikası olan “barış ve istikrar” ilkesini defalarca dile getirmesi bekleniyor.
Aynı zamanda Japon bakan, Ürdün’ü ve Batı Şeria’daki Filistin yönetimini de ziyaret edecek. Bu çerçevede unutmamalıyız ki Motegi’nin selefleri, Japonya’nın Filistin meselesine yönelik kararlı tutumunu sık sık vurguladı. Zira Tokyo, Filistin halkının yaşam şartlarını iyileştirmek amacıyla Filistin meselesine sürekli katkıda bulundu.
Motegi’nin İran ve İsrail ziyaretinin büyük bir dikkat çekmesi bekleniyor. Bilindiği üzere İran ve İsrail arasında şiddetli bir düşmanlık mevcut. Son 40 yıldır ikisi de azılı birer düşman. Bununla birlikte İran ve İsrail, dostluk ve çıkar esasına göre Japonya’yla dostane ilişkileri sürdürdü. Son dönemde ise iki ülkede de hükümetler değişti. Görünüşe göre Motegi’nin ziyareti, ilişkileri tazelemek ve yeni hükümetlerin göreve başlamasını kutlamak amacıyla İran ve İsrail’de yeni atanmış diplomatlar ve güvenlik görevlileriyle diplomasi toplantıları düzenlemek için eşsiz bir fırsat sunacak.
Bununla birlikte Umman Körfezi’nde 29 Temmuz’da “Mercer Street” tankerine yönelik saldırının ardından kutlama atmosferi pek olmadı. Bu da Japon bakanın ziyareti için zorlu bir atmosfer oluşturdu. Çünkü bu tanker, merkezi Japonya’nın Imabari şehrinde bulunan Japon “Taihei Kaiun” Kargo Şirketi’ne ait. Bu şirketi de merkezi Londra’da bulunan İsrail’e ait “Zodiac Maritime” şirketi yönetiyor.
Belki de gemi, yanlış zamanda yanlış yerde olduğundan çekişen taraflar arasında devam eden gizli savaşta tesadüfen saldırıya uğradı. Buna rağmen birçok Japon, önceki Başbakan Şinzo Abe’nin İran ziyareti sırasında “Kokuka Courageous” adlı petrol gemisinin Umman Körfezi’nde uğradığı çirkin saldırıyı ve alev aldığını hala hatırlıyordur. Saldırının olduğu 13 Haziran 2019 tarihinde Başbakan Abe, Tahran’da Rehber Ali Hamaney’le toplantı yapmak üzereydi. Öte yandan Tahran, olaya karıştığını reddetti. Şu ana kadar bu saldırının faili hala bilinmiyor. Doğal olarak tesadüfler olabiliyor. Ancak tesadüfler çok tekrar ettiği zaman insan, diplomatik düzlemdeki özel konumundan dolayı Japonya’yı hedef alan kötü bir niyetin olduğundan şüpheleniyor.
Japonya, saldırının arkasındaki niyeti soruşturmak için dikkatli bir adım attı. Japonya, bu konuda tek başına hareket etmeyip G7 ülkeleri tarafından 6 Ağustos’ta yayımlanan İran’a yönelik ortak suçlamaya dahil oldu. Bu saldırıya ve suçlamalara rağmen Motegi’nin planlanmış İran ziyareti iptal edilmedi. Zira Japon diplomasisi, öfkeyle yönetilmiyor. Tahran ziyareti sırasında Motegi, sakin ve akıcı bir diplomasi geleneği takip edecek. Bununla birlikte bu ziyaret sayesinde Japonya Dışişleri Bakanı, gelecekte rehberlik makamının birinci adayı olması beklenen radikal ve muhafazakâr cumhurbaşkanı döneminde dış politikadan sorumlu yeni yetkililerle yapacağı yüz yüze görüşmelerde İran’ın gerçek yüzünü görme fırsatı yakalayacak.
Motegi, İran yolunda İsrail’i de ziyaret edecek. Burada öğrenilecek şeyler, başka bir ilgi noktası oluşturacak.
Açıkçası Japonya, Ortadoğu’da bulunan taraflar karşısındaki tarafsız konumundan yararlanarak, bölgenin barış ve istikrarı için dürüst bir koordinatör rolü oynamaya çalışıyor. Buna rağmen Japonya’nın “sıfır sorun” politikası, birbiriyle uyuşmayan emellere ve kararlara sahip ülkeler arasında artan gerilim karşısında ayakta kalamayabilir. Bunun için Japonya’nın bölgede izlediği denge politikası, önemli zorluklarla karşı karşıyadır.
*Uluslararası Güvenlik ve Din Profesörü
Tokyo Üniversitesi
*Şarku’l Avsat Özel