Bitcoin çökerse ne olur?

2008 ekonomik krizinin ardından ABD ve diğer bazı ülkeler, bankaları her yıl test yapmaya zorladı. Bu testler sayesinde bankalar, finansal ve ekonomik istikrarı etkileyen başka bir mali kriz yaşamamak için emlak fiyatlarının düşüşü gibi senaryoların üstesinden gelebileceğini ortaya koyacaktı. Bugün de yeni para sistemi (dijital paralar) konusunda aynı senaryo gündemde: Başta dijital paraların efendisi ve lideri Bitcoin olmak üzere dijital paralar çökerse ne olacak? Küresel ekonomi, sistem ve finansal kurumlar etkilenecek mi?
Yukarıdaki soruyu yanıtlamadan önce bu senaryonun gerçekleşebileceğini söylemek gerekiyor. Uzun tecrübeler üzerine inşa edilen geleneksel finans sistemi, bu senaryoyla karşı karşıya kalabiliyorsa nispeten yeni sayılan dijital paraların durumu ne olacak? Ayrıca bugün inanılmaz derecede hızlı bir şekilde değişen dijital paraların mevcut durumunu bilmek gerekiyor. 2020 yılında dijital para birimlerinin sayısı, 330 milyar dolarlık piyasa değeriyle 6 bine ulaşırken son yılda ise bu sayı, büyük bir devletin gayrisafi milli hasılasına denk gelen 1,6 trilyon dolarlık piyasa değeriyle 11 bini geçti.  
10 yıl öncesine göre, dijital paraların şekli de değişti. Bugün dijital cüzdanların sayısı 100 milyonu geçti. Artık piyasada sadece risk alabilen yatırımcılar mevcut değil. Yatırım kurumları, serbest yatırım fonları ve büyük şirketler de dijital para piyasasına girdi. Dijital para işlemlerinin yarısından fazlasını bu kurumlar oluşturmaya başladı. 4 yıl önce dijital para birimlerini kullanan kurumların sayısı 10’u geçmiyordu. Bu, dijital para birimleri ile mevcut ekonomik ve finansal sistem arasında çeşitli şekillerde bir entegrasyona neden oldu:
Birincisi; yatırımcıların geleneksel bankalardan aldığı borçlar, dijital para cüzdanlarının finansında önemli bir oran teşkil ediyor.
İkincisi; dijital paraların çoğu, klasik ve dijital para birimleri arasında satın alma aracı olarak kullanılan dolar ve Euro gibi klasik para birimlerinin doğrudan bir yansımasıdır.
Bu iki husus, dijital paraların çöküşünün geleneksel finans sistemi üzerindeki olası etkisinde kilit bir rol oynayacaktır. Dijital para birimleri çökerse yatırımcıların aldıkları borçları geri ödeyememelerinden dolayı birçok finans kurumunda büyük bir borç krizi meydana gelecektir. Bunun için birçok kurum, kaldıraca baş vurmadan kendi parasıyla dijital para satın alıyor. Yine dijital para dünyasından geleneksel para dünyasına kaçış girişimleri olduğu zaman aracı para birimleri de bundan doğrudan etkilenecektir. Daha önce Uluslararası Kredi Derecelendirme Kuruluşu Fitch , dijital paraların çökmesi halinde aracı para birimlerinin oynayacağı role ve bunun olası etkilerine dikkat çekmişti.
Dijital para yatırımcılarının davranışları ise bu yatırımcıların eğilimlerine göre farklılık gösterecektir. Mısırlı Ekonomist Muhammed Aryan’a göre dijital para yatırımcıları, üç kategoriye ayrılmaktadır:
İlk sırada kendilerini “fundamentalist” olarak isimlendirenler geliyor. Bunlara göre dijital paralar, eninde sonunda klasik para birimlerinin yerini alacaktır. İkinci sırada taktiksel anlamda yatırım yapanlar geliyor. Bunlar, gelecekte dijital paraların gelişme kaydedeceğini tahmin ettiklerinden dolayı dijital para piyasasına girdi. Üçüncü sıra da ise halk gelmektedir. Bunlar, yatırımda risk almaya eğilim gösteren ve riskli yatırımlarla sermayelerini klasik yollardan daha hızlı bir şekilde iki katına çıkarmaya çalışan yatırımcılardır.
Herhangi bir para piyasasının çökmesi durumunda olduğu gibi dijital para birimlerinin çökmesi durumunda da piyasaları endişe sarabilir ve bu endişe, en kısa sürede sermaye kurtarma girişimlerine yol açabilir. Genelde bu, durumları daha da kötüleştiren bir davranıştır. Fakat bu davranış, tüm yatırımcılar için geçerli olmayabilir. Zira fundamentalistler, fiyatları ne olursa olsun dijital paraların gelecekteki getirisine inandıkları için piyasadan kaçmaya çalışmayabilirler. Öte yandan yatırımcılar, piyasadan çıkmak için acele etmeden piyasayı gözlemleyebilirler. Halk ise gemiden ilk atlayacak olanlardır. Nitekim birçoğu, hızlı bir kâr elde etmek için piyasaya giriş yaptı. Dijital paraların çöküş belirtileri görüldüğünde bunlar, sermayelerini kurtarmaya çalışıp başka fırsatlar arayanların başında gelecektir.  
Şirketler ve kurumlar özellikle de geçen yıl -yani dijital paraların fiyatlarının yükseldiği sırada- dijital para piyasasına giriş yapanlar büyük ölçüde etkilenebilir. Tahminlere göre büyük şirketlerin piyasada doğrudan ve dolaylı olarak uğrayacakları değer kaybı, 2 trilyon dolara ulaşabilir. Piyasa değer kaybı, Amazon, PayPal ve Visa gibi büyük şirketleri kapsayabilir.
Koronavirüs salgını döneminde yatırım olanaklarının mevcut olmamasından dolayı birçok yatırımcı, düşük faiz oranlarından cesaret alarak dijital para dünyasına girdi. Dijital para piyasasından çıkış, özellikle endişe durumunda -genelde bu endişe, piyasalardaki düşüşe paralel olarak yaşanmaktadır- bu piyasaya girişten daha hızlı gerçekleşebilir. Ancak dijital paralarla ilgili farklı bir durum söz konusu. Şöyle ki, ekonomik sistemin ve finans piyasasının istikrarı konusunda yatırımcılara güvence verebilecek bir kurum veya hükümet bulunmuyor. Dijital para birimlerinin, hükümetlerin kontrolünden bağımsız hareket etmesinin bu paraların lehine olup olmadığını işte o zaman göreceğiz.