İran rejimi, ABD ile savaştan hâlâ iktidarda iken çıkabilir, ancak bu sefer de ülke içinde hayatta kalma mücadelesinin en zorlu sınavıyla karşı karşıya kalabilir. Saldırıları durduracak ve yaptırımları hafifletecek bir anlaşma Tahran'a biraz zaman kazandırabilir, ancak aynı zamanda savaş öncesinde liderliğin cevap bulamadığı günlük yaşamla ilgili soruları da yeniden gündeme getirecektir. İnsanlar artan fiyatlarla nasıl başa çıkacak? Devlet su ve elektriği nasıl sağlayacak? Yetkililer, verdikleri sözlerden bıkmış bir toplumun güvenini yeniden kazanabilecek mi? Rejimin kırılganlığı işte burada yatıyor ve eğer liderlik bu krizleri çözemezse, değişim de buradan başlayabilir.
Dışarıda Tahran, askeri baskıyı müzakereyle birleştirmenin konumunu iyileştireceğine bahis oynuyor. Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemilere yönelik saldırılar devam ederken, Washington ile görüşmelere geri dönüyor. İran yönetimi, deniz trafiğini sekteye uğratma ve savaşın devamının maliyetini yükseltme kudretine sahip olduğunu ve herhangi bir anlaşmanın kendi taleplerini dikkate alması gerektiğini kanıtlamak istiyor. Ancak müzakere masasında ona koz sağlayan bu baskı, özellikle bir saldırı Amerikan kuvvetleri arasında önemli kayıplara neden olursa, Washington'u da yanıtını yoğunlaştırmaya itebilir.
Tahran, Trump yönetiminin ara seçimlerdeki kayıplarının, onu taviz vermeye daha istekli hale getirdiğine ikna olmuş görünüyor. Seçim sonuçları, popülaritesi azalan bir savaş nedeniyle ABD başkanına yönelik baskıyı artırabilir ve onu Amerikan kamuoyunda savunabileceği bir anlaşmaya ulaşma arayışına itebilir. Ancak, dış politika ve askeri kararlarda hâlâ geniş yetkilere sahip. Görüşmeler sekteye uğrarsa veya Tahran'ın siyasi durumundan faydalanmaya çalışarak kabul etmekte zorlanacağı koşullar dayatmaya çalıştığını düşünürse, büyük ölçekli saldırılar seçeneği yeniden gündeme gelebilir.
Her iki tarafın da baskıya dayanmasına yardımcı olacak kozları var. İran, Hürmüz Boğazı'ndaki konumu ve uzun süreli bir savaşa dayanabilme gücünden faydalanırken, Rusya ile yaptığı son görüşmeler Washington'un hesaplarına yeni bir unsur ekliyor. Öte yandan, ABD yönetimi, deniz ablukasının ve ekonomik baskının Tahran'ın çatışmayı sürdürme kapasitesini zayıflatacağına inanıyor. Ancak oynadığı bu bahis zaman istiyor ve Beyaz Saray'ın sabrı seçimlerden sonra tükenebilir. Bu nedenle, özellikle her iki taraf da kendi tabanına kabul edilebilir bir çıkış yolu olarak sunabilecekleri bir formül bulabilirse, bir uzlaşma en olası sonuç olmaya devam ediyor.
Ancak rejimin karşı karşıya olduğu tehlike, çatışmalar bittikten sonra onu bekleyenleri düşündüğümüzde daha da belirginleşiyor. Ekonomi savaştan önce zaten zor durumdaydı; enflasyon insanların gelirlerini aşındırıyor, su ve elektrik kesintileri günlük yaşamlarını zorlaştırıyordu. Daha sonra gelen çatışma, yeniden inşa ve hizmetlerin iyileştirilmesi için kaynaklara son derece ihtiyaç duyan bir ülke üzerindeki yükleri artırdı. Yaptırımların hafifletilmesi, hükümetin bu kaynakların bazılarına erişmesine olanak sağlayabilir. Ancak asıl soru, bu kaynakların nasıl kullanılacağı ve yıllarca krizin yükünü omuzlayan insanların yaşamlarını iyileştirip iyileştirmeyeceğidir.
Washington ile yapılacak bir anlaşma, rejime savaşın bitişini bir zafer olarak sunma fırsatı verebilir. Ancak İranlılar sonucu piyasalarda ve evlerinde gördüklerine göre değerlendireceklerdir. Fiyatlar yükselmeye devam ederse ve su ve elektrik krizleri sürerse, hükümet uzun süredir devam eden taleplerle karşı karşıya kalacaktır. Dış çatışma geriledikçe, liderlik ekonominin ve kaynakların yönetimi ile krizlerin derinleşmesine katkıda bulunan kararlar konusunda hesap vermek zorunda kalacaktır. Bilhassa iktidar merkezleri sokağa nasıl cevap verileceği konusunda birbiri ile mücadele ederken, insanlar sokaklara geri dönerse liderlik öfkeyi kontrol altına almakta zorlanabilir.
Yönetim içindeki bu çekişme durumu daha da karmaşık hale getiriyor. Mücteba Hamaney'in karar almadaki konumu ve iktidar merkezlerine tek bir yön dayatma gücü sorgulanmaya devam ediyor. Tahran'ın davranışlarındaki bazı çelişkiler- müzakereye açık olma ile devam eden tırmandırma gibi- muhtemelen savaş sonrası döneme hazırlanan gruplar arasındaki anlaşmazlıkları yansıtıyor. Etki ve nüfuz için rekabet ne kadar yoğunlaşırsa, ülkenin hızlı hareket edebilecek liderliğe ihtiyaç duyduğu bir dönemde, zor ekonomik ve siyasi kararlar konusunda anlaşmaya varmak o kadar zorlaşır.
Bununla birlikte, rejimin çöküşünün yakın olduğunu iddia etmek zor. Rejim direnç gösterdi ve bir uzlaşma, savaş sonrası ilk aşamayı atlatması için ona zaman ve kaynak sağlayabilir. Ancak, hayatta kalma şansı bu dönemdeki eylemlerine bağlı olacaktır. Kaynaklarını hizmetleri iyileştirmek ve halk üzerindeki yükü hafifletmek için kullanırsa, bir dereceye kadar istikrar kazanabilir. Ancak yoksulluğu artıran ve kaynakları heba eden politikalar devam ederse, protestolar genişleyebilir ve özellikle krizin sorumluluğunun kimde olduğu ve nasıl çözüleceği konusunda liderlik içinde bir bölünmeyle aynı zamana denk gelirse, kontrol altına alınması daha da zorlaşabilir.
Bu durum, herhangi bir anlaşmanın şartlarının önemini vurguluyor. Bazı yaptırımların kaldırılması, Tahran'ın politikalarında somut değişiklikler ve doğrulanabilir taahhütler karşılığında İran için çok ihtiyaç duyulan ekonomik yardımın önünü açabilir. Bu tür tavizleri kabul etmek, bunları kendi nüfuzlarına bir tehdit olarak gören gruplar için zor olacaktır, oysa hükümet iç baskıları hafifletmek için bunlara ihtiyaç duymaktadır. Bu kararların alınmasında yaşanacak herhangi bir gecikme, rejimin manevra alanını daraltacak ve zaten sınırlarına kadar zorlanmış bir toplum için reform maliyetini artıracaktır.
İronik bir şekilde, savaşın sonu rejimin en zorlu aşamasını başlatabilir. Liderlik, çatışmadan iktidarda kalmasının krizi çözmek için yeterli olduğuna inanarak çıkarsa, yurtdışındaki düşmanına ilişkin yanlış hesaplarını içeride de tekrarlayabilir. O zaman, günlük yaşamında somut iyileştirmeler bekleyen bir halkla yüzleşmek zorunda kalacaktır. Hükümetin temel ihtiyaçları sağlayamaması, geniş çaplı protestolar ve parçalanmış bir liderlikle birleştiğinde, rejimin çökme olasılığı çok gerçekçi hale gelebilir. Bu durumda, birikmiş öfkesi ve ertelenen talepleriyle İran sokağı, ülkenin geleceğini belirleyecek olan taraf olacaktır.