4 Kasım 2026'da 702 günlük bir aradan sonra Kürdistan Parlamentosu'nun toplanması, çevresinde yaşananlardan izole bir yerel olay değildi. Zira 28 Şubat'tan bu yana bölge kendisinin seçmediği ve bir tarafta Amerika Birleşik Devletleri ile İsrail, diğer tarafta İran ve müttefikleri arasında yaşanan ve bölgeyi açık bir savaş alanına dönüştüren savaşın kalbinde yer alıyor. Şubattan ekim ayının başlarına kadar binden fazla insansız hava aracı ve füze saldırısına maruz kaldı, 32 kişi hayatını kaybetti ve 156 kişi yaralandı. Saldırıların zirve noktasında petrol sahalarının ihracatı günde 200 bin varilden 20 bin varile düştü ve bölgesel hükümet, yalnızca nisan ayına kadar kayıpların yaklaşık 1,5 trilyon dinara ulaştığı tahmininde bulundu. Böyle bir ortamda, yasama organının askıya alınması, sadece partiler arasında bakanlıklar üzerine bir anlaşmazlık değil, güvenlik duvarında bir gediğe dönüşüyor.
Bölge sadece askeri olarak hedef alınmadı, saldırıları haklı çıkarmak için kullanılan bahaneler de hedef alıcıydı. Mossad karargahlarından Amerikan silah depoları ve İran muhalefetine ait kamplara kadar, öne sürülen bahaneler bir yer olarak bölgeyi hedef almanın ötesine geçerek, kendine özgü özellikleri, deneyimi ve kurumları olan anayasal varlık olarak bölgesel yönetim fikrini hedef alıyordu. Gizlenen amaç, bu benzersizliği bir suça dönüştürmek ve ardından kademeli olarak bir tarafın veya diğerinin “ulusal güvenliği” bahanesiyle bölgeden çekip almaktır. Bu girişimlerin en tehlikeli yönü, yalnızca dışarıdan kaynaklanmamalarıdır; içeriden de bunlara kapıları açanlar ve fraksiyonlara, Kürt meselelerinde saldırgan değil ortak olarak görünmeleri için ihtiyaç duydukları yerel örtüyü sağlayanlar var.
Bölgeyi hedef tahtasına oturtma girişiminin, en az askeri boyutu kadar tehlikeli bir ekonomik boyutu da var. Savaş güneydeki koridorları kapatınca ve Irak'ın petrol üretimi günde yaklaşık 4,5 milyon varilden yaklaşık 1,5 milyon varile düşünce, bölgenin Ceyhan'a uzanan boru hattı tüm Irak için hayati bir önem kazandı ve petrol sahaları ikili bir baskı aracı haline geldi: Erbil'i boğmak isteyenler için bir hedef, Bağdat'ta onu boyunduruk altına almak isteyenler için ise bir pazarlık kozu. Petrol sahalarının hedef alınması sadece bir askeri eylem değil, aynı zamanda bölgenin güç kaynağını zayıf noktasına dönüştürme ve çalışanlarının maaşlarını fraksiyonların keyfine ve yabancı başkentlerin hesaplarına bağlama girişimidir.
Bu arka plan ışığında, parlamentoda yaşananları anlayabiliriz. Kriz, 23 sandalyesi olan Kürdistan Yurtseverler Birliği'nin (KYB), 39 sandalye kazanan bir partiye güç paylaşımı hükümeti dayatmaya çalışmasıyla başladı; bu girişiminde, kendisine yeterli çoğunluğu sağlamayı engelleme gücü sunan eski bir rakibiyle olan ittifakına dayanıyor. Engelleme bir pazarlık kozu haline geldiğinde, aynı araçlarla onu kırmak kaçınılmaz hale gelir. Bu nedenle, Kürdistan Demokrat Partisi (KDP), KYB’nin kendi içinden bazı milletvekilleri dahil olmak üzere çeşitli bloklardan 52 milletvekilini toplayarak çıkmazı sona erdirdi. Sonuç olarak, bölge en çok ihtiyaç duyduğu anda yasama kurumunu geri kazandı. Zira federal bütçe Temsilciler Meclisi’nin gündemine gelmek üzere ve maaşlar konusu da Erbil'in tam yetkili bir hükümetle Bağdat ile müzakere edebilmesine bağlı.
Bugün tehlike tepkide yatıyor; KYB’yi parlamentodaki oturumu geçersiz kılmak için Federal Mahkemeye başvurmaya teşvik edenler gibi, bölge dışından blokları iç işlerine dahil etmeye çalışanlar da var. Bu yol ne KYB ne de bölgeye hiçbir şey kazandırmaz. İtiraz oturumu otomatik olarak geçersiz kılmaz ve aynı mahkeme 26 Ekim'de parlamento oturumunun feshedilmesini talep eden davaları reddetti. Daha da önemlisi, bir Kürt anlaşmazlığını Bağdat'a taşımak, her iki tarafın da on yıllardır paylaştığı bir ilkeye aykırıdır; bölgenin anlaşmazlıklarını kendi kurumları içinde çözmesi ilkesi. Kürdistan Parlamentosu başkalarının karar vereceği bir konu haline geldiğinde, bölgeyi zayıflatmaya çalışanlar, İHA’ların başaramadığını başarmış olurlar.
KYB'nin daha güvenli ve etkili bir yolu var; bilinçli olarak muhalefeti seçmek ve İngiliz modeline benzer bir gölge hükümet kurmak. Kurumların meşruiyetini sorgulamayan, ancak onların içinden faaliyet gösteren, bütçeyi, petrol gelirlerini ve sınır kapılarını izleyen, Bağdat ile maaş meselesini takip eden, yetkililerden hizmetler ve harcamalar konusunda hesap soran, ayrıca, KDP hükümetinin her bakanlığı için bir gölge bakan atayan ve onlara rakamlar ve alternatifler sunan bir muhalefete yönelmek. Parlamento, muhalefet liderinin konumunu ve yetkilerini kanunlaştırabilir ve böylece rolü geçici bir duraktan kalıcı bir kuruma dönüşebilir. Muhalefete yönelmek, ulusal ortaklığı terk etmek demek değil; yerleşik demokrasilerin savaş ve güvenlik konularında yaptığı gibi, Bağdat ile ilişkilerden sınır güvenliğine kadar egemenlik meseleleri, muhalefetin dışlanmadığı ve danışıldığı, uzlaşmaya varılan konular olmayı sürdürecektir.
İngiltere'de büyüyüp eğitim gören KYB Başkanı, İşçi Partisi ve Muhafazakarların orada nasıl pozisyon değiştirdiğini ve muhalefet koltuklarının kaybedenler için bir sığınak değil, alternatifler için bir üretim alanı haline geldiğini biliyor. Bir bütün olarak Irak deneyiminde eksik olan da tam olarak budur; burada “uzlaşma” herkesi yönetimde ortağa dönüştürdü; bu nedenle, denetleyecek kimse kalmadı ve başarısızlıklar için kimse sorumlu tutulamaz oldu.
Buradaki kazanım açıktır. İki yıl sonra sandıklar geri dönecek ve KYB, ya onaylamadığı bir hükümetin başarısızlıklarının payını üstlenen isteksiz bir ortak olarak ya da alternatif bir program ve incelenmeyi hak eden bir denetim geçmişi sunan bir muhalefet olarak seçmenlerinin karşısına çıkacaktır. İkinci seçenek, KYB’ye hiçbir bakanlık görevinin sağlayamayacağı popüler ve müzakereci bir pozisyon sunarken, aynı zamanda KDP'yi de açık bir sınavla karşı karşıya bırakacaktır; sahip olduğu çoğunluk ile yönetmek ve başarısızlıklar için suçlanacak bir ortak olmadan tam sorumluluk üstlenmek.
Bölgesel karışıklık döneminde, bölgenin sadece güçlü bir hükümete değil, aynı zamanda güçlü bir muhalefete de ihtiyacı var; tıpkı kurumların meşruiyet yoluyla dışarıdan korunduğu gibi, içeriden denetim yoluyla onu koruyan bir muhalefete. Bu, KYB için tarihi bir fırsat: 2003 sonrası Irak'ta ilk büyük bir partinin bölgenin bütünlüğü ve geleceği uğruna iktidardan vazgeçmesi dersini verme ve demokrasinin var olması için gerekli bir muhalefet kültürü oluşturma fırsatı.
