Bu haftaki yazım için konular arasında seçim yapmaya çalışıyordum. Zira Ortadoğu bir maden. Halkları için dehşet verici olaylar, gazeteciler için de konu bakımından oldukça cömert. Binyamin Netanyahu'nun başbakanlık görevinde en uzun süre kalma rekoruyla birlikte birçok şeyi kırmasının ardından, Gadi Eisenkot İsrail hükümetini kurmakla görevlendirildi. Netanyahu'ya duyulan nefret birikti ve bir nehir gibi aktı, bu da Eisenkot'a bir kurtarıcı imajı kazandırdı. Ne var ki bu içine kapanık, medya ve gösteriş peşinde koşmayan general, siyasi hayatı Netanyahu'nun gölgesinden kurtarmak için muazzam bir çaba sarf etmeli. İsraillileri rahatlatmak ve Netanyahu hayaletinden kurtulmalarına yardımcı olmak için yankı uyandıran bir savaşa ihtiyacı olduğuna inanlar da var. Hükümeti kurma yolculuğunda, başbakan adayı adeta bir mayın tarlasında yürüyecek. Başbakanlık ofisine göz koymuş hırslı ortaklarının açgözlülüğü, Likud liderinin tuzaklar kurma becerisi ve hem Washington hem de Tel Aviv'i saran yoğun sis perdesi.
Bölgeyi ilgilendiren ve yazılmaya değer bir diğer konu ise ABD Merkez Komutanlığı'nın (CENTCOM) “Demir Kapı” görev gücünü kurma kararıdır. Bu karar, İran'ın kara sınır kapıları yoluyla gelişmiş silahlar, çift kullanımlı teknolojiler veya yaptırım uygulanan malzemeler edinmesini engellemeyi amaçlıyor. Bu hedef, İran'ın komşularının farklı pozisyonları ve Hazar Denizi meselesinin özel doğası ve oradaki Rus-İran bağlantısı göz önüne alındığında karmaşıktır. Ayrıca bu hamle, İran'a karşı yeni bir savaş turuna alternatif olup olmadığı sorusunu da gündeme getiriyor; zira böyle bir adımın meyve vermesi uzun zaman alacaktır. Tabii başarılı olursa. Böyle bir beklemenin, bu çatışmaya ve sonuçlarına dahil olan ülkeler için maliyetli olacağı da bir sır değil.
İki konu arasında seçim yapmaya çalışırken, uzun süredir Beyrut'a duyduğu sevgiden vazgeçmeyi reddeden Iraklı bir arkadaşım beni telefonla aradı ve hoş bir görüşme yaptık. Bana, Lübnan başkentinin sokaklarında, bazılarında silah veya bıçak kullanılan yankesicilik olaylarındaki artışla ilgili okuduklarının doğru olup olmadığını sordu. Yankesiciliğin küresel bir olgu olduğunu söyledim ve Londra ile diğer birçok Avrupa şehrinin sokaklarındaki saat ve telefon hırsızlarının başarılarını hatırlattım. Muhatabım güldü ve Beyrut'taki yankesicilerin hâlâ mütevazı amatörler düzeyinde olduğunu, belki de ufuklarını genişletmek ve operasyonlarını büyütmek için bir eğitim kursuna ihtiyaç duyduklarını söyledi.
Arkadaşım, mevcut dünyanın yankesiciler dünyası olduğunu ve uluslararası hukuk açısından bakıldığında, Nicolas Maduro'nun Venezuela başkanlık sarayından kaçırılmasının tam anlamıyla bir yankesicilik eylemi olduğunu söyledi. Dahası, dünyanın şu anda korkunç bir yankesicilik olayına sahne olduğunu da belirtti. Putin Rusyası, varlığı ve uluslararası sınırları dünya tarafından tanınan Ukrayna topraklarının yüzde 20’sini çalmakta ısrarlı olduğunu açıkça deklare ediyor. Donald Trump'ı Karakas'ta yaptıkları için kimse cezalandırmadı ve Putin'i Kiev'de yaptıkları için de kimse cezalandırmayacak. Dünya küçük yankesicileri cezalandırırken, büyük yankesicilerin isteklerine boyun eğiyor.
Bu yöndeki konuşmamız uzadı ve Ortadoğu’nun korkunç yankesicilik eylemlerine tanık olduğundan bahsettik.1967’teki savaşta İsrail, Batı Şeria'yı, Golan Tepeleri'ni ve Sina Yarımadası'nı ele geçirdi. Mısır'ın Arap-İsrail çatışmasının askeri cephesinden çekilme fidyesi karşılığında Sina hariç, çalınan toprakları geri vermeyi reddetti. Netanyahu yönetiminde İsrail, eşi benzeri görülmemiş ölçekte bir hırsızlık yaptı. Lübnan ve Suriye toprakları ile Gazze içinde kurduğu “güvenlik bölgeleri”, yakıp yıkma politikası ve soykırım eylemleriyle birlikte yapılan hırsızlık eylemleridir. Batı Şeria'da ise toprak ve mahsul hırsızlığını fanatik yerleşimciler üstleniyor.
Uluslararası düzenin çatırdaması, bir devletin kendi sınırları içindeki otoritesinin aşınması kadar tehlikelidir. Parçalanmış devletler, bugünlerini ve geleceklerini tehdit eden tehlikelere maruz kalırlar. Silahlı fraksiyonların meşru hükümetlerden savaş ve barış kararını çalmaları da bu tehlikelerden biridir. Bu, söz konusu fraksiyonların haritaları füzeler ve insansız hava araçları için fırlatma rampalarına ve katlanabileceklerinin ötesinde savaş alanlarına dönüştürebilecekleri anlamına gelmektedir.
Arkadaşım, haritalara korku salmanın, boğazların kapatılmasının ve bunun sonucunda dünya çapında yakıt ve gıda fiyatlarının yükselmesine sebep olmanın da yankesiciliğe dahil olduğunu belirtti. Dahası, ona göre, ulusal egemenliğin ihlali, ülkelerin istikrarsızlaştırılması ve içlerinde ekonomik kaynaklarını yağmalayan ve bunları güç kullanarak iktidarı ele geçirmek için kullanan küçük ordular kurulması da yankesiciliktir.
Arkadaşımı abartmakla suçlayarak ona sitem ettim. Irak İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana en kapsamlı ve hatta Sovyetler Birliği'nin çöküşünden sonra Rusya'nın yaşadığından bile daha büyük bir yağmalama olayı yaşadığı için böyle acı bir şekilde konuştuğunu söyledi. Bu yağmacıların kamuya ait 500 milyar dolardan fazla para çaldığını da sözlerine ekledi. Ali el-Zeydi hükümetinin kamudaki bu hırsızlığı durdurma girişimiyle birlikte, birkaç yankesicinin yakın zamanda bulunan saklı dolar ve altın yığınlarını hatırlattı. Lübnan'da yaşanan ve Lübnanlı mevduat sahiplerinin bankalardaki tasarruflarının çalınmasıyla somutlaşan küstah eylemin kurbanlarından biri olduğuna dikkat çekti. Bu hırsızlık, vatandaşların tasarruflarını ve emeklilerin ömürlerinin son yıllarında kendisine güvenmeyi hayal ettikleri mütevazı birikimlerini yutmuştu.
Yankesicilerin olduğu bir dönemde yaşamak ne kadar zor! Çoğu hükümet, bir telefon, bir el çantası veya bir avuç dolar çalan küçük balıklarla mücadele edebilir, ancak bazıları büyük balıklarla mücadele etmekten çekiniyor. Büyük yankesiciler cephaneliklere sahipler ve doğrudan ya da vekilleri aracılığıyla parlamentolarda yer alıyorlar; kamu malını uzun ellerinden çekip almaya çalışan hükümetleri devirebilecek güce sahipler.
Uluslararası hukuka, devletlerin egemenliğine ve uluslararası sınırlarına saygıya geri dönmek ve şantaj politikalarına, başkentlerin karar alma yetkilerinin çalınmasına son vermek dışında büyük yankesicilerden kurtulmanın bir yolu yok. Devletler içinde de hukukun üstünlüğü ve kurumların inşasından başka bir çözüm yok. Yankesiciler çağı çok uzun sürdü.
