Eski İsrail soluna elveda

İsrail’i kim sol olmadan hayal edebilir? İsrail’i İşçi Partisi, (o dönemde adı Mapai idi) kurdu. 30 yıl boyunca tek başına yönetti. Devletin önde gelen isimleri işçi sol çevredendi: Ben Gurion, Golda Meir, Rabin, Allon, Dayan, Peres…
Bugün bütün bunlar tarih oldu. Son seçimlerde ittifak yapan iki sol parti, İşçi Partisi ile Meretz Partisi parlamentoda 3 sandalye kazanabildi. Nitekim bu ittifakın kendisi skandaldan kaçınmak için kurulmuştu. İki parti de parlamentoda temsil için gerekli yüzde 3,25’lik barajı geçememekten korktukları için ittifak ettiler. Peki, sorun nerede?
Birincisi, ölümcül bir uyum krizi var. İsrail İşçi Partisi ve ondan önce Mapai sosyalist olmaktan çok amacı bir devlet kurmak olan milliyetçi bir partiydi. Sosyalist iddiasını asgari yani Yahudiler ve Araplar arasında eşitlik düzeyinde bile savunmadı. İnsan ve vatandaşlık hakları gündeminde olmadı. Buna ek olarak, 1967’de yerleşim yerleri inşasını da o başlattı. Ancak, sömürge mirası milliyetçi bir solculuktan sivil bir sola dönüşememesine Aşkenaz Yahudileri saflarındaki eski işçi dünyasının gerilemesi eşlik etti. Geleneksel tabanı “Kibutz” ve Histadrut (İsrail'deki İşçiler Genel Örgütü) kurumu ve işçi konseyleri küçüldü. Partinin halihazırdaki başkanı Fas asıllı ve sendika kökenli Amir Peretz, şehirlerin banliyölerindeki yoksul ve Doğu Yahudilerinin oyunu kazanmakta birçok kez başarısız oldu. Bunların büyük bir çoğunluğu Likud Partisi’ne oy verdi.
Parti artık çok eski görünüyor. Birçok Avrupa ülkesinde gördüğümüz gibi küresel sağa kayma yönelimi onu da etkisi altına almış bulunuyor. Bu kayma, demografik değişimle güçlendi. İnsanlar daha gelenekselci oldu. Bu kaymanın bir diğer nedeni ise, Seferadlar ile Aşkenazların birbirlerine daha çok karışmasıdır. Aşkenazlı seküler solun bu sekülerliği birçokları için kışkırtıcı görünmeye başladı. Bu, bilhassa 1992 yılında kurulan ve Arap ve diğer haklar ve özgürlükler konusunda İşçi Partisi’nden daha aşırı olan Meretz Partisi için daha çok geçerlidir. Meretz, Tel Aviv gençleri için oldukça elit kaldı. Ulusal çapta liberal solcu bir parti olamadı. Sola ikinci öldürücü darbeyi, solculuğu vatan hainliği ile eş gören sistematik ve McCarthyci kampanyasıyla Netanyahu indirdi. Eski savunma bakanı ve Netanyahu’nun eski rakibi Liberman bile solcu suçlamasından kurtulamamıştı. Şimdi yeni rakibi solcu Benny Gantz ise Netanyahu’ya göre teröristlerle işbirliği yapıyor.
Asıl önemli olan Netanyahu’nun politikaları ve kişiliğinin genel olarak siyasete popülist bir karakter kazandırmış olmasıdır. Bu nedenle rakiplerinin önceliği, alternatif programları seçmek değil Netanyahu’yu devirme ihtimali yüksek olana oy vermek oldu. Bu gerekçeyle daha fazla solcu, Netanyahu’yu devirme gücüne daha çok sahipmiş gibi görünen merkez partilerine oy verdi.
Bundan önce solcular, 2005 yılında Şaron ve Olmert’in kurduğu Kadima Partisi’ne oy vermişlerdi. Ayrıca seküler orta sınıfı temsil etmek isteyen merkez partisi Yeş Atid (Gelecek) Partisi’ne de oy verdiler. 2009 yılında aynı nedenlerle eski dışişleri bakanı Tzipi Livni’ye oy verdikleri için Ehud Barak liderliğindeki İşçi Partisi sadece 13, Meretz ise 3 sandalye kazanabildi. Bugün aynı şey, geleneksel işçi çevrelerin çoğunun desteğini almayı başaran Mavi-Beyaz İttifakı ile tekrarlanıyor.
Solun aldığı üçüncü ölümcül darbe; işgal ve uzlaşı, İsrail’in Arap vatandaşları ile ilişkisidir. 1995 yılında gerçekleşen Rabin suikastının 1999’da Barak’ın yoğun Arap desteğinden yararlanarak seçilmesini engellemediği doğru. Ne var ki, 2000 yılında Camp David’in başarısız olması ve karşılıklı nefretin artması Oslo projesini başarısızlığa uğrattı. İkinci İntifadının şiddeti ve Barak’ın buna daha büyük bir şiddetle karşılık vermesi, İşçi Partisi ile Araplar arasındaki bağı zayıflattı. Öte yandan solcular da güvenlik kaygıları nedeniyle sağa kaymaya başladılar. Cezayir savaşı sırasında Albert Camus’un söylediği ünlü: “Annemle adalet arasında kalsam annemi seçerim” sözüne boyun eğdiler. Bel kemiğini solun oluşturduğu barış bloğu bu şekilde çatladı. Solun teorisi: İşgal altındaki topraklardan çekilerek savaşı sona erdirebiliriz düşüncesine dayanıyordu. Fakat 2000 yılındaki Lübnan deneyimi bu teoriyi desteklemedi. İsrail Lübnan’dan çekildi ama İran ve Suriye tarafından desteklenen Hizbullah savaşı sürdürdü.
Araplar ile İsrail İşçi Partisi arasında gerçekleşen boşanmanın arka planında ve kaynağında, İsrail’in Arap vatandaşlarına yönelik davranışları yer alıyordu. Sözgelimi İşçi Partisi’nin lider kadrosunda hiç Arap asıllı kişiler olmadı. Aynı şekilde iktidarda olduğu dönemlerde de Araplara devlet kademelerinde görev vermedi. İsrail içindeki Arapların durumu genel olarak ülkelerinde yaşayan diğer Araplardan daha iyi olsa da bu, İsrailli Yahudilerden daha kötü olduğu gerçeğini değiştirmiyor.
Kimlik sorunu ile dayanışma içinde İsrailli Arapların kendilerine özgü, bağımsız ve birleşik bir temsile sahip olma istekleri de büyüdü. İsrail’deki durumlarının yanı sıra seçimlerdeki orantısal temsilin yansıttığı İsrail’in kolektif oluşumu da onları buna teşvik ediyordu.
Böylece uzun bir süre düşük oy aldıktan sonra, yeni Ortak Arap Listesi Bloğu (4 partiden oluşuyor) ile Arap partilerinin aldığı destek yükseldi. Ortak Arap Listesi son seçimlerde 15 sandalye kazandı ki bu, gerek kendi gerekse seçim tarihinde Arap partilerin elde ettiği en yüksek sayıdır. Geçen yılın nisan ayından bu yılın mart ayına kendisine oy verenlerin sayısı 337 binden 577 bine yükseldi. Kendisine oy veren Arapların oranı yüzde 49’dan yüzde 65’e yükseldi. Buna ilaveten, geleneksel solcu Yahudi seçmenler arasından 30 bin kişi de Arap partilere oy verdi.
Ortak Arap Listesi, Netanyahu’nun kampanyasında öne sürdüğü gibi bir savaş ve terör projesi değildir. İç barışı, hükümet politikalarındaki etki tabanının genişletilmesi ile sağlanacak daha fazla entegrasyon yoluyla pekiştirme, daha adil ve kalıcı hale getirme projesidir.
Bu fırsatın değerlendirmesi bugün, Netanyahu’nun en çok korktuğu husustur. Bu da, eski partiler ile diğer partilerin ötesine geçebilecek politikalara kapı aralamaktadır.