Değişen dünyada çok taraflı iş birliğinin önemi

Dünya, yeni tip koronavirüs (Kovid-19) salgınının ve Doğu Avrupa'daki çatışmanın etkileriyle daha da kötüleşen yoksulluk seviyeleri ile karşı karşıya iken aynı zamanda iklim krizi tehdidi ile boğuşuyor. Dolayısıyla şu an kalkınma topluluğunun, yararlanıcı ülkelerin önceliklerini gerçekleştirmelerine nasıl yardımcı olabileceğini keşfetmek üzere finansman modellerini ve yöntemlerini incelemesi için iyi bir zaman.
Son yıllarda yardımın rolü, avantajları ve dezavantajları hakkında çok fazla tartışma yapıldı. Ben kalkınma amaçlı bütün yardımlara aynı açıdan bakılmaması ve tek bir bakış açısıyla sınırlandırılmaması gerektiğini düşünüyorum. Bazı modeller, En Az Gelişmiş Ülkeler’deki (EAGÜ) bireylerin, kuruluşların ve hükümetlerin yoksulluk girdabından kurtulmak için ihtiyaç duydukları kaynakları elde etmelerine mâni olan engelleri yıkmayı başardı. İslam Kalkınma Bankası (IsDB) tarafından yönetilen Hayatlar ve Geçim Kaynakları Fonu (Lives and Livelihoods Fund/LLF) buna bir örnektir.
Üye ülkelerin yüksek etkili sosyal kalkınma projelerine yatırım yapmak için ihtiyaç duydukları sermayeye erişmelerini sağlamak amacıyla bağışçılardan ve kredilerden sağlanan hibeleri birleştiren imtiyazlı bir finansman modeli aracılığıyla LLF, geleneksel kalkınma yardımlarından en az yararlanan sosyal alanlara odaklandı. Aynı zamanda aşırı yoksulluktan muzdarip olan insanların yaşamlarının iyileştirilmesine de katkıda bulundu. LLF’nin son birkaç yılda kazandığı deneyim ve sahip olduğu büyük etki bu role tanıklık ediyor. LLF, müdahalelerimizin sürdürülebilir olmasını ve olumlu bir etki oluşturmasını sağlamak için LLF’den yararlanan üye ülkelerdeki yetkililer ve hükümetlerle birlikte çalışmaktadır. LLF, Körfez bölgesindeki en tanınmış kalkınma örgütlerini bir araya getirerek Asya, Ortadoğu ve Kuzey Afrika ile Afrika'daki 22 ülkede ekonomik büyümeyi desteklemiş ve bu ülkelerde yaşayanların hayat standartlarını yükseltmiştir. Şimdiye kadar, sağlık hizmetlerine erişimi artırmak, küçük çiftçileri güçlendirmek ve temel altyapıyı geliştirmek amacıyla bu ülkelerdeki yatırımlara 1,5 milyar dolar fon sağlamıştır.
Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, iklim krizinin etkisine ve çatışmalardaki artışa atıfta bulunarak, çok taraflı iş birliğinin birçok engelle karşılaştığını vurguladı. Guterres, LLF’nin ilkelerinin ve hedeflerinin bir parçası olan uluslararası iş birliği bağlarının hiç vakit kaybetmeden güçlendirilmesi ihtiyacına istinaden ‘bu krizin, çok taraflı iş birliğini desteklemek için bir fırsata dönüştürülmesi’ çağrısında bulundu.
Dünya liderleri Davos'ta bir araya geldiklerinde dünyanın bir dizi krizle karşı karşıya olduğunu vurguladılar. Düşük gelirli ülkeler -çoğu İslam dünyasında- ciddi sıkıntılarla boğuşuyor. Bunların başında jeopolitik tehlikeler, ekonomik darbelerden kaynaklanan kökleşmiş yoksulluk, doğal ve beşerî kaynaklı afetler ve bulaşıcı hastalıklar geliyor. Gıda güvenliği, ekonomik istikrarsızlık ve enerji tedarik zincirlerindeki aksamalarla ilgili giderek artan endişelere tanık oluyoruz. Bu yüzden öncelikle, hedefin devlet fonu sağlamakla sınırlı olmayıp, fondan en az yararlananların dışlanmasının engellenmesini ve onlara refah elde etme şansı verilmesini de kapsadığı düşüncesinden hareketle, çok taraflı kuruluşların rolünü yeniden gözden geçirmemiz gerekiyor.
Başarılı ve sürdürülebilir kalkınmanın yalnızca finansal kaynaklara dayalı olmayıp birden çok faktörü dikkate aldığının farkındayız. Bu nedenle, fonun ‘sorunu çözmek için para vermemesi’, bunun yerine yararlanıcıları bir süreç ve programa dahil etmesi her zamankinden daha önemlidir. Bu, yararlanıcı tarafların etkiyi sürdürmek ve ekonomik bağımlılığı azaltmaya odaklanmak amacıyla yaptığımız müdahaleleri ileride geliştirmeye devam etmelerine izin verecek.
Savaşın etkilerinden muzdarip bir dünyada küreselleşmeden uzaklaşma yönünde halihazırdaki yönelime rağmen, iş birliğini ve çok taraflı kalkınma yardımını sürdürmek gerekiyor. IsDB ve paydaşlar, geçen ay Şarm Eş-Şeyh'te “Toparlanma Sonrası: Dayanıklılık ve Sürdürülebilirlik Gücü” başlıklı tartışmalar çerçevesinde bir araya geldi. Görüşmelerde, üye ülkelerin belirsizliğin hâkim olduğu bir dönemde nasıl desteklenip ilerleme kaydetmelerinin sağlanacağına, dayanıklılığın nasıl artırılacağına ve toplumların geçim kaynaklarının ne şekilde sürdürülebileceğine odaklanıldı.
Son olarak, LLF’ye bağış yapanlar arasında Abu Dabi Kalkınma Fonu, Bill ve Melinda Gates Vakfı, Birleşik Krallık Dışişleri, İngiliz Milletler Topluluğu ve Kalkınma Bakanlığı, IsDB Grup, Kalkınma için İslami Dayanışma Fonu (ISFD), Kral Selman Yardım ve İnsani Çalışmalar Merkezi (KSRelief) ve Katar Kalkınma Fonu yer alıyor.