Kıbrıs’ta yeni çözüm: Bırakınız yapsınlar

Doğu Akdeniz enerji koridorundaki doğal gaza kimin hâkim olacağına ilişkin rekabet büyük bir hızla devam ediyor. Yunanistan ve Güney Kıbrıs Rum Kesimi bölgedeki müttefiklerinin sayısını artırmaya çalışıyor. Bu kapsamda, önemli bir oluşum ikinci toplantısını gerçekleştirdi. İsrail, İtalya, Yunanistan, Mısır, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY) ve Filistin’in Enerji Bakanları, Kahire’de Doğu Akdeniz Gaz Forumu’nun (DAGF) 2’nci Bakanlık Toplantısı’na katıldı. Türkiye ile “arası iyi” olan - başka bir deyişle İsrail’in her hak gaspında Ankara’yı çantada keklik müttefiklerden biri olarak direniş listesine yazan - Filistin’in pastadan pay kapmak adına Tel Aviv’le aynı masaya oturması dikkatlerden kaçmadı. ABD Enerji Bakanı Rick Perry, AB Komisyonu Enerji Genel Müdürü Dominique Ristori ile Dünya Bankasından temsilcilerin de yer aldığı toplantıda, Doğu Akdeniz enerji koridorundan elde edilecek kaynakların “uluslararası hukuka uygun şekilde” nasıl bölüştürüleceği, payların nasıl meşrulaştırılacağı masaya yatırıldı.
Zirve bir sonraki toplantısını Ocak 2020’de yapmak üzere dağılırken, anlaşılacağı üzere Atina, “enerji ittifakını genişleterek Türkiye’yi yalnızlaştırma” strateji uygulamayı sürdürüyor. Enerji yarışının karşı tarafındaki Türkiye ise bölgedeki sondaj faaliyetlerine odaklanmış durumda. Yavuz ve Fatih sondaj gemilerinin her adımını pür dikkat takip eden Rum Kesimi’nde Phileleftheros gazetesi, Türkiye’nin 170 milyar metreküplük bir gaz rezervi keşfettiğini ileri sürdü. Söz konusu keşiften sadece 10 gün sonra, Moskova yönetiminden “ortaklık teklifi” geldi. Rusya Enerji Bakanı Aleksandr Novak, Türkiye-Rusya Karma Ekonomik Komisyonu (KEK) 16. Dönem Toplantısı öncesi “Rus şirketleri Doğu Akdeniz'de Türkiye ile iş birliğine yönelik kararlar alabilir” ifadeleriyle S-400 ticaretiyle başlayan ticareti, nükleerden sonra enerji ortaklığına da dönüştürmek istediklerinin sinyalini verdi.
Gazın kokusunu alanın Kıbrıs açıklarına aç kurtlar gibi üşüştüğü bölgede gerek Türkiye gerekse de Yunanistan etki alanını genişletirken, tarafların önünde büyük bir engel mevcut: Kıbrıs’ın statüsü. Bugün Yunanistan enerji koridorundaki meşruiyetini parsellere bölerek sondaj lisansı çıkaran Güney Kıbrıs’a dayandırırken, Türkiye aynı şeyi Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti üzerinden yapamıyor. Nedeni halen KKTC ve Türk askeri varlığının işgalci, Güney Kıbrıs’ın ise adanın tamamının yönetimi olarak kabul edilmesi. Statüko Rum tarafının elini güçlendirse de Yunanistan hem güçlü askeri varlığıyla Türkiye’ye hem de tüm ekonomiyi etkileyecek bir gerilime meydan okuyacak durumda değil. Bu nedenle de Kıbrıs sorununa ivedilikle çözüm bulma derdinde. Nitekim Atina’nın çiçeği burnunda Başbakanı Kiriakos Miçotakis, tam da bu doğrultuda bir açıklama yaparak Cumhurbaşkanı Erdoğan’ı cesur adımlar atmaya davet etti. Yunan Dışişleri Bakanı Nikos Dendias’a göre bu, Türk tarafında zeytin dalı uzatmak anlamına geliyor.
ABD’deki Yunan diasporasının düşünce kuruluşlarından birinin son raporuysa Kıbrıs’taki statü sorununun nasıl çözülmeye çalışılacağına dair bize önemli ipuçları veriyor. Rapora göre, KKTC ile GKRY’nin “iki ayrı yönetim ancak tek devlet” çatısı altında birleştirilerek çözüm elde edilebilir. Uluslararası arenada çatı temsiliyeti öngören proje, “enerji alanında ise adanın iki tarafındaki yönetimlere tam yetki” sağlıyor. Amaç “garantör” sayılan Türkiye ve Yunanistan’ın rolü sıfırlanması. Zira proje ile birlikte “iki devletin garantörlükten gelen askeri-siyasi nüfuzunun da ortadan kaldırılmasının hedeflendiği” açıkça dile getiriliyor. Planda garantörlerden arındırıldıktan sonra adada atılacak her adım, iki yönetimin inisiyatifine bırakılıyor. Kısaca “Bırakınız yapsınlar, bırakınız geçsinler” deniliyor. Elbette bu projeye Türk ve Rum tarafını tam manasıyla ikna etmek mümkün değil. Plana göre ellerini fiziken adadan çekmesi öngörülen Yunanistan ve Türkiye’nin yine perde arkasından Kıbrıs’ı yönetmeyeceğinin garantisi yok. Hele yüksek gelir getiren doğal gazın değeri arttıkça ada sermayenin etrafında birleşir mi yoksa daha çok bölünür mü, siz düşünün.