Suriye’nin 2025 yılı sona erdi ve bununla birlikte Suriyelilerin ve Suriye ile ilgilenen diğerlerinin yılın sonuçları, başarılanlar ve başarılamayanlar hakkında yazma ve yorum yapma çabaları da bitti. Yazan ve konuşanların çoğu gözlemlerini, gelecek yıl için Suriye’nin gündemine alınması gereken noktalar şeklinde özetledi. Bunları bir Suriye eylem planının parçası olarak değil, mevcut sorunlara, çözülmesi gereken gündemdeki ve potansiyel sorunlara yönelik çözümler olarak sundu. Çünkü açıkça görülüyor ki, bir eylem planı yok veya varsa da duyurulmamış.
Suriye eylem planına yapılan atıf, başlangıç yılı olarak tanımlanan 2026'da ele alınacak en önemli konular hakkındaki tartışmaya da kapıyı açıyor. Pilot yıl boyunca Suriyelilerin hem halkın hem de hükümetin karşılaştığı çok çeşitli konulardan, sorunlardan ve meselelerden önemli noktaları özetleyip bunları önem sırasına göre bir tabloda düzenleyebiliriz. Bu tablo, her bir konuya farklı bakış açılarından yaklaşmak için mevcut kaynaklar dikkate alınarak, konu başlıklarına göre de sınıflandırılmalı. Ayrıca sıralama, farklı uzmanlık ve deneyimlere sahip çeşitli ekipler tarafından birden fazla yoruma tabi tutulmalı. Son olarak tartışma, geleceğe odaklanırken bugünü de göz önünde bulunduran genel Suriye çıkarları ve gereklilikleri dışında, önceden belirlenmiş görüş ve pozisyonlardan bağımsız, özgür ve açık olmalı.
Eğer Suriyeliler–başta hükümet ve çevresi olmak üzere, karar alma güçleri ve siyasi, ekonomik ve sosyal aktörlerin, grupların ve bireylerin yardımıyla- 2026 için bir eylem programı geliştirip bunu incelemeye ve revizyona tabi tutabilirlerse, gereklilikleri ve olanakları ele alan bir yaklaşım oluşturacaklardır. Bireysel girişimlerden (ki bunlar zaman zaman önemli ve gerekli olabilir) ekip çalışmasına geçeceklerdir ve bu, Suriye'de bugün bir gereklilik ve açık bir zorunluluktur. Dahası, bu, Suriyelilerin yaratıcı katılımlarına kapı açacak ve pratik deneyim yoluyla geliştirilecektir. Özellikle de geçen yıl Suriyeliler arasında medyada ve sosyal medyada çoğunlukla ikincil önemde ve bazı durumlarda ciddi derecede zararlı noktalar ve konularla ilgili “tartışmalar” sebebiyle yaşanan parçalanma ve anlaşmazlıklar göz önüne alındığında.
İyi tanımlanmış ve titizlikle planlanmış, mümkün olduğunda revize edilebilecek hedeflere sahip bir hükümet eylem planı geliştirmenin ve duyurmanın, medyada ve sosyal medyada hakim olan tartışma heyecanını olumlu yönde etkileyeceği, tartışmaları Suriyelileri meşgul eden, bugünleri ve gelecekleri hakkında endişeye neden olan tehditlerden, yaşamlarını iyileştirebilecek ve (hepsi olmasa da en önemli) sorunlarını çözecek konuları konuşmaya yönlendireceği doğru olabilir. Bu durum ise hükümete ülke içinde daha fazla etki gücü kazandıracak ve dış ilişkilerde gücünü ve konumunu güçlendirecektir.
Bir hükümet programının duyurulması sadece hükümet ve yakın çevresinin faydasına değil. Enerji krizi gibi yaşamı üzerindeki olumsuz etkisinin azalması beklenilen bazı sorunlardan ve yaşadığı koşullardan muzdarip olan Suriye halkı da bundan faydalanacaktır. Hükümet daireleriyle ilgili zorluklar gibi bazı sorunlarda ise şüphesiz bir iyileşme kaydedildi. Bu iyileşme, programın hükümet performansını artırmaya odaklanmasının bir parçasıdır. Program, özellikle mülteci kamplarının unutulmuş sakinleri de dahil olmak üzere toplumun en savunmasız kesimlerinin yaşamlarında değişikliklere yol açacak siyasi, ekonomik, sosyal ve kültürel hükümler içerecektir. Bu değişiklikler, devlet ve toplum düzeylerinde derin dönüşümlere katkıda bulunacak ve nihayetinde Suriye halkının en yüksek çıkarlarına hizmet edecektir.
Şüphesiz, hükümetin performans programının en önemli yönü siyasi alana odaklanacak. İlk önceliği Suriye devletinin birliğini yeniden sağlamak. Bu, sadece devlet otoritesini ülkenin kuzeydoğu ve güney bölgelerine doğru genişletmeyi değil, geçmişin mirasını ele alarak tüm Suriye bölgeleri arasında yapıcı etkileşimi teşvik etmeyi de içeriyor. Bu, kışkırtma, bölünme ve nefreti yayma kampanyalarını durdurmayı ve hatta suç haline getirmeyi de kapsıyor. Aynı zamanda, kamu işlerinin yönetimine daha geniş katılımın yollarını açmayı, geçiş dönemi adaleti çerçevesinde savaşın etkilerini ele almayı (faillerden hesap sormayı sağlamak, mağdurlara tazminat ödemek ve mültecilerin geri dönüşünü kolaylaştırmak dahil) içeriyor.
Bu noktaların kamuoyuna açık bir hükümet programında ele alınması, değişim süreci ve Esed rejiminin devrilmesiyle ortaya çıkan geniş çaplı umutları yeniden canlandıracaktır. Ayrıca, ortaya çıkan sorunlarla ve gerilemelerle yüzleşmeye ve bunları ele almaya, Suriye'deki siyasi ve halk hareketlerinin önceliklerini ve endişelerini yeniden düzenlemeye ve nihayetinde Suriye hükümeti ile Suriyelilerin çoğu, hatta tamamı arasındaki ilişkiyi yeniden inşa etmeye yardımcı olacaktır.
