Suriye kamuoyundaki tartışmalara, Suriyelilerin daha önce hiç yaşamadığı bir kaos kendisini dayatıyor. İster Suriyelilerin çoğunluğunu ilgilendiren genel konular isterse belirli bir kesimi veya grubu etkileyen özel konular olsun, her mesele ve konu tartışmaya açık. Dahası tartışılan konulardan bazıları Suriyelileri neredeyse hiç ilgilendirmiyor. Tartışmaların düzeyi de değişkenlik gösteriyor; nesnel tartışmalar da var, ithamlarla başlayıp ihanet suçlamasına kadar varan tartışmalar da. Şiddet -ister kışkırtma ister eylem olsun- suç düzeyine ulaşabiliyor.
Bu durumun kökeninde dört nokta yatıyor: Birincisi, Suriyelilerin sosyal medya ve çeşitli platformlarını yaygın olarak kullanmaları. Suriyelilerin etkileşimleri en önemli görünen üç platformda odaklanıyor: Facebook, WhatsApp ve X. Bunların hepsi halka açık, ücretsiz ve kullanımı kolay, çok sayıda ve sürekli genişleyen işlevlere sahip platformlar. Bu da Suriyelilerin tartışmalara katılımını kolaylaştırıyor.
Suriye halkı, kamusal ve hatta özel meseleleri hakkında konuşma ve tartışma hakkından mahrum bırakıldığı için okuma yazma bilmeyenler veya sınırlı bilgi ve deneyime sahip olanlar da dahil olmak üzere, herkes her türlü tartışmaya katılır oldu. Çeşitli düzey ve türlerdeki tartışmalara geniş katılımların önünü açan ikinci noktanın özü de bundan oluşuyor. Kamusal tartışmalarda artık hiçbir koşul veya yasak yok ve tartışmanın akışı, siyaset, ekonomi, toplum ve kültür gibi konuları; hatta daha önce çeşitli açılardan tartışılması “yasak” kabul edilen konuları bile kapsamasına olanak sağladı.
Üçüncü noktanın ise üzerinde durmayı hak eden yasal bir boyutu var. Suriye'de, eski rejim tarafından çıkarılan ve 2022 tarihli 20 sayılı kanun olarak bilinen siber suçlarla ilgili bir kanun bulunuyor. Söz konusu kanun, çevrimiçi suçları tanımlıyor, sınıflandırıyor ve cezalarını belirliyor. Ancak Suriye makamları, miras alınan yasal çerçevenin bir parçası olarak kanunun yürürlükte kalacağını ilan etmelerine rağmen, bu kanunu yalnızca sınırlı bir şekilde uyguluyorlar. Tahminen Suriye makamları, tartışılan konuların Suriyeliler için ilgi çekici olan bazı gizli yönlerini ortaya çıkararak ve bu bilgilerin bir kısmını uygulanan politika ve taktiklerde seçici bir şekilde kullanarak bundan fayda sağlıyorlar. Ayrıca, bu şekilde hem destekçileri hem de muhalifleri arasında daha açık sözlü olanların bir kısmını memnun ederek kendilerini ifade etmelerine olanak tanıyorlar.
Tartışma kaosunun arkasındaki dördüncü noktanın en önemli sonucu, tartışmanın konular ve katılımcı çevreler açısından genelleşmesidir. Bu Suriyelilerin, özellikle de uzmanların ve ilgili kişilerin, Suriyelilerin mevcut gerçekliği ve geleceğiyle ilgili acil ve hassas, kısa vadede son derece önemli konuları tartışmaktan uzaklaştıkları anlamına geliyor. Bu konular arasında yoksulluk, işsizlik ve artan yolsuzlukla hızlı bir şekilde mücadele etmeyi amaçlayan sosyo-ekonomik bir iyileşme planı, kampların ve sakinlerinin yanı sıra komşu ülkelerdeki mültecilerin koşullarını ele almak ve geçiş dönemi adalet planını ilerletmek sayılabilir. Uzun vadede önemli konulara gelince, anayasal çerçeveyi tamamlamak (ki birçok Suriyeli bunun hayati önem taşıdığı konusunda hemfikir) ve Halk Meclisi'ni kurmak, anayasa taslağını hazırlamak ve Suriye'de devlet ve toplumun kimliğini ve gidişatını belirleyecek genel seçimleri yapmak gibi zaman gerektiren önemli konulardır. Son nokta yani genel seçimler, ülkenin Esed rejimine benzer veya onunla bağlantılı bir deneyime yönelmesini engelleyecek acil bir meseledir.
Okul isimlerinin değiştirilmesi, kamu kurumlarında kadın çalışanların makyajı, eğitim ve iş hayatında cinsiyete göre ayırma gibi tartışma deneyleri, hiçbir sonuca varmadan son 15 aydır Suriyelilerin çabasını, dikkatini ve zamanını tüketti. Bu tartışmaların tek sonucu tartışmalara ve aralarında entelektüellerin, uzmanların ve yetkililerin de bulunduğu bazı katılımcılara zarar veren olumsuzluklardır; oysa bu kişiler Suriyelilerin karşı karşıya olduğu daha önemli ve acil sorunları tartışmaya odaklanmalıydılar.
Bu tartışma kaosu ortasında, Suriye hükümetinin oynayacağı bir rol var mı? Basit cevap; evet. Sadece yarattığı olumsuz sonuçlar ve durdurulması gerektiği için değil; aksine, amaç durumu düzeltmek ve Esed rejiminin devrilmesinin temelini oluşturan siyasi, ekonomik ve sosyal dönüşümleri gerçekleştirmek gerektiği için bir rolü olmalı.
Hükümet, kamuoyundaki kaosu ele almak ve kamu alanındaki tüm aktörlerle açıkça iletişim kurarak, temel konuların ve hükümet yetkililerinin, yetki sınırlarını aşmalarına olanak tanıyan sorumluluk ve yetki karmaşasının yeniden gözden geçirilmesi konusunda tartışmalar başlatmalarını teşvik etmek için aktif ve etkili bir rol oynamalıdır. Kaldı ki bu yetkililer yetkilerini aşan davranışlarda bulunarak, Anayasa Bildirgesi ve ilgili yasaları ihlal eden kararlar da alıyorlar
Hükümet ayrıca, her türlü nefret, zorbalık ve mezhepçi kışkırtmaları durdurmak için proaktif yasal ve idari önlemler almalı ve siber suç yasasını etkinleştirerek, istisnasız herkese uygulanmasını sağlamalıdır.
