Sayılar desteği garanti etmez, çünkü “Ne kadar çoktur dostlar sayıldığında, halbuki ne kadar azdır sayıları musibet zamanında.” Şafii'nin 12 yüzyıl önce söylediği şeyi hâlâ gerçek hayatta görüyoruz, ancak fark şu ki, sosyal psikologlar bunu deneysel olarak da kanıtladılar. Bilim insanları Bibb Latané ve John Darley tarafından yapılan ünlü bir çalışmada, gönüllülerden bir anket doldurmaları istendi ve ardından bulundukları odayı duman doldurmaya başladı. Gönüllüler yalnızken, çoğu (yüzde 75) hemen durumu bildirdi, ancak başkalarıyla birlikteyken bildirim oranı önemli ölçüde düştü (yüzde 38) ve etrafındakiler hiçbir şey olmamış gibi davrandığında bu oran en düşük noktaya (yüzde 10) ulaştı. Bunun nedeni katılımcıların duyarsızlığı değil, aksine diğerlerinin sessizliğini gözlemleyen herkesin durumun müdahaleyi gerektirmediğini veya başkasının sorumluluğu üstleneceğini varsaymasıydı.
İşte bu yüzden bir İngiliz atasözü şöyle der: “Herkesin sorumluluğu kimsenin sorumluluğu olmaz.” Bu nedenle, özellikle güvenlik ve sağlıkla ilgili ağır sorumluluklar bireysel girişimlere bırakılmaz. Uçaklarda bile görevler mürettebata önceden dağıtılır; bir kişi belirli bir çıkıştan tahliyeden sorumludur, bir diğeri yolcuları yönlendirmekten ve üçüncüsü ilk yardım sağlamaktan sorumludur, çünkü felaketler herkesin görevi başkasının halledeceğini varsaydığı zaman meydana gelir.
Krizler boşluklarda gelişir, duvarlardaki çatlaklardan sızar. Bu nedenle, başarılı kuruluşlar planlarını bireysel girişimlere bağlı kılmaz, aksine sorumlulukların net bir tanımına dayandırırlar. Bu belki de bize şu güzel hadisi hatırlatıyor: “İnsanlar yüzlerce deveye benzer; içlerinde neredeyse bir tane binek (yük taşımaya ve yolculuğa elverişli) devesi bulamazsın.” Yani, zor zamanlarda güvenilebilecek olanlar azdır (yüzde 1). Asıl önemli olan, kenarda duranların sayısı değil, yardımımıza koşanların sayısıdır.
Bu makaleyi yazmadan sadece birkaç saat önce, arabası yolun ortasında bozulmuş bir adam gördüm ve ben de dahil olmak üzere kimse ona yardım etmek için durmadı, çünkü bir başkasının zaten polisi aradığını varsaydım.
Yukarıda anlatılan olaya bilim insanları “seyirci etkisi” diyor, buna göre, olay yerinde bulunan insan sayısı arttıkça yardım etme olasılığı azalır.
