Üniversitelerde, araştırma merkezlerinde ve hatta okullarda intihal korkusuyla yaşayan büyük bir katılık var. Yapay zekânın ortaya çıkışı ise bu durumu hem tetikledi hem de gerilimi artırdı. Artık tembel öğrenciler bile bir tuşa basarak nitelikli makaleler yazabiliyor. Hatta akademisyenler bile bunu yapabiliyor; ki kısa süre önce intihar eden Cambridge Üniversitesi Profesörü Jason Arday vakası hâlâ hafızalarımızda taze.
Peki, aslında kim çalıyor? Yapay zekânın kullanımı, geleceği ve bunun biz insanlarla ilişkisi üzerine bazı arkadaşlarımla yaptığımız bir sohbette; tartışma, yapay zekânın kullanıcısına bu cevabı, bu araştırmayı ya da şu çalışmayı sunarken dayandığı kaynakların neler olduğu etrafında döndü.
Yapay zekâ varlık suyunu nereden içiyor? Yemeğini nereden yiyor? Oksijenini nereden soluyor?
Örneğin; bir öğrenci yapay zekâdan Riyad şehrinin tarihi hakkında araştırma yapmasını isteyecek olsa, ‘Allâmetü'l-Cezîre’ olarak bilinen Hamad el-Câsir’in ‘Medinetü’r-Riyad: Abre atvari’t-tarih’ adlı eseri bu yapay zekânın en önemli kaynaklarından biri olmayacak mıdır?
Eğer bir kullanıcı 20. yüzyılın başlarında Kahire mahalleleri üzerine bir roman yazmak istese, Necib Mahfuz’un ‘Kahire Üçlemesi’ onun için temel bir kaynak teşkil etmeyecek mi?
Eğer bu yapay zekâ ürününü kullanan biri Irak tarihi hakkında yazmak istese; Abbas el-Azzavi, Abdurrezzak el-Hasani, Ali el-Verdi ve diğerlerinin yetkin eserleri, bu bilgi pınarından su içen yapay zekâ için ana kaynak pınarları olmayacak mıdır?
Bu kısa ve geçici örneklerden hareketle şu habere geçelim:
Aylar önce yaklaşık yüz İngiliz yazar, Londra’daki Amerikan devi Meta şirketinin genel merkezi önünde gösteri yaparak grubu, yapay zekâ modellerini eğitmek için kendi eserlerini ‘çalmakla’ suçladı.
Göstericiler, ‘Meta, Meta, Kitap Hırsızı’ sloganları atarak Amerikan şirketinin CEO’su Mark Zuckerberg’i kınayan pankartlar taşıdılar.
Bu yazarlar, Meta’nın akademik bilgiye ücretsiz ve açık erişimi teşvik eden elektronik kütüphane Library Genesis’i (LibGen) kullanmasından duydukları özel endişeyi dile getirdiler. Bu platform, 7,5 milyondan fazla kitap ve bilimsel makale barındırıyor.
Yine bu yılın başlarında, binden fazla İngiliz sanatçı, İşçi Partisi hükümetinin yapay zekâ şirketlerinin içerikleri daha kolay kullanabilmesi için telif hakları yasasındaki kısıtlamaları hafifletmeyi amaçlayan planını protesto etmişti.
Eğer yapay zekâyı bu makalelere, araştırmalara ve kitaplara özgürce ve ücretsiz erişim hakkından mahrum bırakırsak, size nasıl bir sonuç verecektir?
Bunca emek verilmiş, harcama yapılmış ve arkasında büyük bir gayret bulunan bu kitaplar; gazeteler, dergiler, televizyon içerikleri ve haber ajansları gibi diğer tüm mecralarla birlikte, sahipleri olan bireylere ve kurumlara aittir. Yapay zekânın bunlara bu şekilde el koyması nasıl mazur görülebilir?!
Yapay zekânın kullanım biçimlerine ve kurallarına dair bağlayıcı yasaların çıkarılması için henüz erken olduğunu biliyorum, ancak bu örnekler ve sorular, gelecekte bizi bekleyenlerin sadece bir başlangıcı.
Kim çalıyor… Yapay zekâ mı, yoksa onu üretenler mi?
Üniversitelerde, araştırma merkezlerinde ve hatta okullarda intihal korkusuyla yaşayan büyük bir katılık var. Yapay zekânın ortaya çıkışı ise bu durumu hem tetikledi hem de gerilimi artırdı. Artık tembel öğrenciler bile bir tuşa basarak nitelikli makaleler yazabiliyor. Hatta akademisyenler bile bunu yapabiliyor; ki kısa süre önce intihar eden Cambridge Üniversitesi Profesörü Jason Arday vakası hâlâ hafızalarımızda taze.
Peki, aslında kim çalıyor? Yapay zekânın kullanımı, geleceği ve bunun biz insanlarla ilişkisi üzerine bazı arkadaşlarımla yaptığımız bir sohbette; tartışma, yapay zekânın kullanıcısına bu cevabı, bu araştırmayı ya da şu çalışmayı sunarken dayandığı kaynakların neler olduğu etrafında döndü.
Yapay zekâ varlık suyunu nereden içiyor? Yemeğini nereden yiyor? Oksijenini nereden soluyor?
Örneğin; bir öğrenci yapay zekâdan Riyad şehrinin tarihi hakkında araştırma yapmasını isteyecek olsa, ‘Allâmetü'l-Cezîre’ olarak bilinen Hamad el-Câsir’in ‘Medinetü’r-Riyad: Abre atvari’t-tarih’ adlı eseri bu yapay zekânın en önemli kaynaklarından biri olmayacak mıdır?
Eğer bir kullanıcı 20. yüzyılın başlarında Kahire mahalleleri üzerine bir roman yazmak istese, Necib Mahfuz’un ‘Kahire Üçlemesi’ onun için temel bir kaynak teşkil etmeyecek mi?
Eğer bu yapay zekâ ürününü kullanan biri Irak tarihi hakkında yazmak istese; Abbas el-Azzavi, Abdurrezzak el-Hasani, Ali el-Verdi ve diğerlerinin yetkin eserleri, bu bilgi pınarından su içen yapay zekâ için ana kaynak pınarları olmayacak mıdır?
Bu kısa ve geçici örneklerden hareketle şu habere geçelim:
Aylar önce yaklaşık yüz İngiliz yazar, Londra’daki Amerikan devi Meta şirketinin genel merkezi önünde gösteri yaparak grubu, yapay zekâ modellerini eğitmek için kendi eserlerini ‘çalmakla’ suçladı.
Göstericiler, ‘Meta, Meta, Kitap Hırsızı’ sloganları atarak Amerikan şirketinin CEO’su Mark Zuckerberg’i kınayan pankartlar taşıdılar.
Bu yazarlar, Meta’nın akademik bilgiye ücretsiz ve açık erişimi teşvik eden elektronik kütüphane Library Genesis’i (LibGen) kullanmasından duydukları özel endişeyi dile getirdiler. Bu platform, 7,5 milyondan fazla kitap ve bilimsel makale barındırıyor.
Yine bu yılın başlarında, binden fazla İngiliz sanatçı, İşçi Partisi hükümetinin yapay zekâ şirketlerinin içerikleri daha kolay kullanabilmesi için telif hakları yasasındaki kısıtlamaları hafifletmeyi amaçlayan planını protesto etmişti.
Eğer yapay zekâyı bu makalelere, araştırmalara ve kitaplara özgürce ve ücretsiz erişim hakkından mahrum bırakırsak, size nasıl bir sonuç verecektir?
Bunca emek verilmiş, harcama yapılmış ve arkasında büyük bir gayret bulunan bu kitaplar; gazeteler, dergiler, televizyon içerikleri ve haber ajansları gibi diğer tüm mecralarla birlikte, sahipleri olan bireylere ve kurumlara aittir. Yapay zekânın bunlara bu şekilde el koyması nasıl mazur görülebilir?!
Yapay zekânın kullanım biçimlerine ve kurallarına dair bağlayıcı yasaların çıkarılması için henüz erken olduğunu biliyorum, ancak bu örnekler ve sorular, gelecekte bizi bekleyenlerin sadece bir başlangıcı.