Son on günün olaylarından elde edilen ‘hasat’ oldukça bereketliydi. Zira ‘özgür dünyanın lideri’ olarak nitelendirilen ABD’de siyasi dengeler her hafta değişmiyor; yasama organının kontrolü Cumhuriyetçi sağdan Demokrat liberal çizgiye geçmiyor. Üstelik ‘Derin Güney’ eyaletleri de büyük sıçramayı tamamlayarak bir asırdır varlığını sürdüren siyasi haritaları ve bağlılıkları değiştirmiyor!
Aynı şekilde, Binyamin Netanyahu’nun siyasi manevralarına, yalanlarına ve şantajlarına uzun süre alışmış olan İsrail’de de ‘kötü büyünün sahibine dönmesi’ her hafta yaşanan bir hadise değil. Öyle ki farklı siyasi görüşlerden rakipleri, en azından geçici bir süre için, zamanımızın en çetin isimlerinden birine karşı bir araya gelebilecek ortak bir zemin buldu. Burada, söz konusu kişinin İsrail devletini yeniden tanımladığını, onu kendi arzuları ve kişisel çıkarları doğrultusunda şekillendirdiğini kabul etmek gerekiyor. Bütün bunların yanı sıra, korku ve şaşkınlık içindeki bir dünyanın, ‘bilinen’ bilinmez ile ‘bilinmeyen’ bilinen arasında yaşadığı belirsizliğe de tanıklık ediyoruz! Teknoloji öylesine büyüdü ki insanların kavrayış sınırlarını aştı; frenleri, denetim mekanizmaları ve algoritmaları kontrolden çıktı... Siber devlerin odalarındaki açık sırlar ile ulaşımın, ticaretin, diplomasinin ve insani etkileşimin önünde kapalı duran gökyüzü arasında sıkışıp kaldık.
Öte yandan siyasetçilerin savaş ve barış kararlarının sonuçlarını kavrama kapasitesi artık sıradan bir insanın çevresinde olup bitenleri anlama kapasitesinden daha yüksek değil. Üstelik yapay zekânın fiilen ortadan kaldırdığı bir ‘güvenlik ağı’ bulunmadığında, insanın kendisini, ailesini ve işini nasıl koruyabileceği de belirsizleşiyor.
Bu günlerde dostlarımız ve tanıdıklarımızla karşılaşıyoruz; bize İran’la savaş konusunda ‘öngörülerimizi’ soruyorlar. Başkan Donald Trump’ın ‘molla rejimini’ ortadan kaldırmaya kesin olarak karar verip vermediğini öğrenmek istiyorlar. Bir başka kesim ise İngiltere’de hükümetin sürekli tekrarladığı, ufukta beliren ‘bir şeylere’ karşı dikkatli olunması ve ‘erzak stoklanması’ yönündeki uyarılardan duyduğu endişeyi açıkça dile getiriyor. Bütün bunlar, insanın tam olarak hangi düşmanla, hangi amaç uğruna ve ne tür silahlarla savaşmasının istendiğini bilemediği tuhaf ve gizemli bir atmosferde yaşanıyor.
Konserve yiyecekler, su şişeleri ve piller, bizi kurtarmaya yeter mi?
‘Demokrasilerimiz’, sorularımızı ve endişelerimizi bizden çok daha fazla şey bildiğini düşündüğümüz kişilere ulaştırmamıza yardımcı olabilir mi? Geçmişte yaşadığımız bütün deneyimlere rağmen, Vietnam Savaşı’ndan Irak Savaşı’na, oradan da Ukrayna Savaşı’na kadar uzanan süreçte, oy sandıkları aracılığıyla kullandığımız ‘özgür’ tercihlerimizin bize sağduyulu, sorumluluk sahibi ve dürüst hükümetler kazandıracağına hâlâ inanabilir miyiz?
Gerçek şu ki bugün, bilimsel ve maddi açıdan hayret verici bir ilerleme kaydetmiş olmamıza rağmen, yoksunluk ile aşırıcılık, dinî bağnazlık ile bunun karşıtı olan dinî bağnazlık ve başkalarına yönelik saldırganlık arasındaki ilişki gibi olguları birbirine bağlamakta yetersiz kalıyoruz. Aynı şekilde, aynı cephe içerisinde yaşanan çelişkileri de anlamakta güçlük çekiyoruz.
On yıllar boyunca, sözde ‘özgür dünyanın’ Demir Perde’nin ötesindeki ülkelerle mücadele ettiği Soğuk Savaş dönemini yaşadık. O yıllarda, aralarında eski ABD Dışişleri Bakanı Alexander Haig’in de bulunduğu Batılı şahinler, yalnızca ‘kuşatma ve çevreleme ittifakları’ üzerine teoriler geliştirmekle kalmadı, aynı zamanda ‘sınırlı nükleer savaşların (!) yürütülebileceği’ ihtimalini de savundu.
Doğu ve Batı’daki dünya liderleri, ittifakları ve karşı ittifakları hızla oluşturmak uğruna en yüce ilkelerden ödün verdi ve her türlü bağnazlık ile aşırıcılığa destek vermeyi meşrulaştırdı. Bunun sonuçları arasında özgürlüklerin kısıtlanması, kalkınmanın yavaşlatılması ve liyakat sahibi insanların önünün kesilmesinin yanı sıra, hidrojen bombalarıyla sonuçlandırılabilecek büyük bir savaşın başlatılamadığı koşullarda yaşanan bir dizi vekâlet savaşı da vardı. Ancak işin ironik yanı, Batı Bloku’nun askerî açıdan elde etmeyi başaramadığı tarihî zaferi, Doğu Bloku’ndaki ‘düşmanının’ ekonomik açıdan gerçekleştirmesine yardımcı olmasıydı.
Berlin Duvarı’nın yıkılmasının, Almanya’nın yeniden birleşmesinin ve Varşova Paktı’nın dağılmasının ardından, Batı’nın ‘komünizm altında yaşamaktansa ölmeyi tercih eden’ şahinlerinin aksine, Doğu Avrupa ülkelerindeki halkların önemli bir bölümünün Batı Avrupa halklarından çok daha sağda yer aldığı ortaya çıktı. Bu durum yalnızca yeni Nazi sağının en güçlü kalelerinin bulunduğu Doğu Almanya’da değil, Polonya, Macaristan, Çekya ve eski Sovyet cumhuriyetlerinden bazılarında da doğrulandı.
Öte yandan, Sovyetler Birliği’nin çöküşünde büyük payı bulunan Afganistan Savaşı’nın ardından ABD ve NATO’daki müttefikleri, komünizmin ‘cehenneminin’, uzun süre bölgesel ve küresel sol hareketlere karşı kullanmak üzere destekledikleri siyasal İslam’ın ‘cennetinden’ kendileri açısından daha hafif olduğunu keşfetti. Ancak yeniden bugüne dönelim. Bugün karşımızda bir dizi şüphe ve kaygı beliriyor.
Bunlar, ‘demokratik’ olarak nitelendirilen siyasi sistemlerin kapasitesindeki gerilemeyi gözler önüne seren büyük şüphe ve kaygılar. Söz konusu gerileme yalnızca iyi yönetim uygulamalarında değil, demokrasi kavramının güçlendirilmesinde, özgürlüklerin ve adalet ilkelerinin korunmasında, insan haklarına, hukuka ve kurumlara saygı gösterilmesinde de kendini ortaya koyuyor.
İşte ancak bu noktada, barışı güvence altına alan ve insani değerleri koruyan sağlıklı bir uluslararası toplumun varlığını sürdürebileceğine dair güven duyabiliriz.
