Sahih ve batıl yemin

Eski ABD Büyükelçisi David Newton’la sohbet ederken İslam dininde sahih ve batıl yemin konusu açıldı. Büyükelçinin değerli eşi sohbete müdahale ederek bana şu soruyu sordu: Irak’ta kuşçuların (kuş yetiştirenler) yeminine neden itibar etmiyorsunuz? Uzun süre Irak’ta çalışan ve Irak halkını tanıyan Newton, “Çünkü halk, kuşçulara saygı göstermiyor. Kuşçu, evin çatısında kuş yetiştiriyor. Kuşlarla ilgilenme ve kuşları besleme bahanesiyle evin çatışından diğer çatılardaki komşuların kadınlarını izliyor. Iraklılar, yazın uyurken de bunu yapıyorlar”  şeklinde bir yorum yaptı.
Bu sözlerin üzerinde biraz düşündüm ve doğru olmadığı kanaatine vardım. Genelde kuşçu, kuşlarıyla gündüz ilgilenir. Gündüz Iraklı kadın, evin avlusunda kocasıyla tartışmak ve kavga etmekle meşguldür. Kadınlar, yorulduklarında ve gece uyumak için çatıya çıkarlar.
Büyükelçi Newton’un eşine hâkimlerin yalan yere yemin etmeye alıştığı için kuşçunun şahitliğini kabul etmediklerini söyledim. Kuşçu, diğer amatör kuşçu arkadaşlarının arasında kendi kuşlarıyla övünür. Mesela o, Bakuba’da 40 millik bir mesafede kuşlarından birisini serbest bıraktığını, kendisinin Bağdat’a dönmeden serbest bıraktığı kuşun daha önce eve döndüğünü söyler. Diğeri de kalkıp onu yalanlar: “Bu yalan. Ülkede sokağa çıkma yasağı vardı.”  Bunun üzerine o, anlattıklarının doğru olduğuna dair ağır yeminler eder. Diğeri de Irak’taki kuşların sokağa çıkmanın yasak olduğu vakitleri bildiğine ve buna riayet ettiğine ilişkin yeminler eder.
Iraklılar, acayip bir yemin etme arzusuna sahipler ve yemin konusunda profesyoneller. Eşlerini boşamak için yemin etmeleri, bu tuhaf yeminlerden birisidir. Size “Benimle gelip yaşarsa eşimi boşayacağım. Beni yalanladığı zaman eşimi boşayacağım” der. Eşi evde otururken kocası, pazarda eşini boşamak için 50 defa yemin eder. Fıkıh âlimleri ve feministler bu tür bir yemin hakkında ne düşünüyorlar bilmiyorum. Fakat kocasından sıkılan kadın, bu kadar yeminden sonra boşanmış olduğundan şüphelenmeye başlayacaktır. Hâkimler karı-koca arasında hüküm verene kadar kocasının eşine yaklaşması yasaktır.
Hâkim, tüm bu yeminleri kadının kocasına sorduğunda o, özür dileyerek eşini boşamayı kastetmediğini, konuşma üslubunun böyle olduğunu, eşini sevdiğini ve eşini boşamayı asla düşünmediğini söyler. Hâkim, biraz düşündükten sonra kadının kocasına “Bak şimdi. Bu, uygun olmayan bir yemindir. Bugünden sonra bu tür yeminleri tekrarlamaman konusunda bana bir söz verirsen bu defa seni affedeceğim” der. Kadının kocası hemen cevap verir: “Hâkim Bey, emin olun. Bu yeminleri tekrarlarsam karım boş olsun” Bunun üzerine hâkim, gülerek kadının kocasına “Aptal herif! Çık dışarı. Bu yeminine güvenilmez” der.
Hâkimler, Irak’ta bu tür yemini itibar edilmeyen şaka yollu yapılmış yemin olarak adlandırıyorlar. Aslında bu, yasak içerisinde yasaktır. Irak’taki bazı siyasetçilerin Filistin’i kurtarma, yolsuzlukla mücadele, yoksulluğu ve işsizliği yok etme gibi konularda ettikleri yeminlere baktığımız zaman tüm bu yeminlerin şaka yollu yapıldığını anlıyoruz.