Bayram ve hilalin görülmesi

Bayram hilalinin görülmesi konusunda yaşanan anlaşmazlık dinî bir anlaşmazlık mı yoksa siyasi mi?
Hem Ramazan hem de Kurban Bayramı’nda hilalin görüldüğünün ispatı ya da imkânsızlığına dair bir kriz ortaya çıkıyor.
Buna bir de hilalin görülmesi meselesini incelemede kullanılabilecek yöntemler üzerine bir tartışma eşlik ediyor.
Böyle bir durumda özellikle Müslüman olmayan ve müracaat edilebilecek herhangi bir İslami kurulun örgütlenmediği ülkelerdeki vatandaşlar kafa karışıklığı yaşayarak ne yapacağını bilemez halde kalıyorlar.
Ve nihayet birçoğu, öz vatanlarındaki hilal araştırma komisyonlarının vardığı sonucu benimsiyor. Bu komisyonlar da anlaşmazlığa düşmüşse onlar da farklılaşıyor.
Bayram hilali araştırması ve gözlem yollarının farklılığı, çıplak gözle mi yoksa teleskopla mı görüleceği, astronomik hesap, ya da görüş ve hesap arasında birleşim, bunlar araçların gelişimi ile birlikte çağlar boyunca tartışma konusu olagelmiştir.
İslam ülkelerinin çoğunluğu, ayın çıplak gözle görülmesini kabul ediyor. Ancak bu sene sorun, astronomi uzmanlarına göre hilalin gökyüzünde kalmasüresinin 2 ila 10 dakika arasında olması konusunda yaşandı.
En sonunda gökbilimciler, şunu söylemeye mecbur kaldı: Gökyüzünde doğuyor olsa da hilali görmek mümkün değil.
Bu sene ay, güneşin batışından birkaç dakika sonra gözden kayboluyordu.
Bundan dolayı ayın, güneşin batışından sonra gözden kaybolması temel bir şart olarak kabul ediliyor.
Hem doğuş zamanı hem de hilalin doğuşunun şafak vaktinden önce mi sonra mı hesaplanması bakımından yaşanan anlaşmazlık ve farklılık arasında bayram hilalinin görülmesi, görüşün gerçekleşmesinin imkânsızlığı veya ispatı konusunda görüş birliği sağlamak için harcanan herhangi bir çabanın arkasındaki engel olabilir.
Fıkıhçılar ve gökbilimciler arasında astronomik hesaplar konusunda yaşanan anlaşmazlık belki de hep olacak.
Gökbilimcilere göre “Ayın batışı, doğuştan sonra güneşin batışından sonra olmalıdır onu görebilelim. Görülmesi ile birlikte hicri yeni aya dini açıdan girilmiş olunur.”
Geniş çaplı bir tartışmaya sebep olan şey, hilalin ömrünün güneşin batışından sonra yeterince uzun olmamış olması ve güneş ışığının, ayın görülüşünü, güneş battıktan sonra hilalin ömrünü kısaltacak kadar örtecek olmasıdır ki bu süre bu yıl en fazla on dakika oldu. 
Güneş battıktan sonra hilalin ömrünün, onun görülme şansını etkilediği doğru ama gökbilimciler buna ne gerekçe gösterirlerse göstersin bu şans yok edilemez.
Hilali çıplak gözle veya teleskopla görme şansı halen var. Her ne kadar görme ihtimali yok denecek kadar azsa da sıfır veya hiç değil.
Dolayısıyla görenlerin tanıklığı reddedilemez. Ama öyle herkesin tanıklığı kabul edilmez. Dürüstlük özelliğine sahip kimseler bulunmalı, doğru bir tanıklık alınmalı ve bu kimselere mahkeme önünde yemin ettirilmelidir.
Hilalin görüldüğünün ispat süreci, sadece görenlerin tanıklığı ile olmaz. Aynı zamanda mahkemelerin tahkik için aldığı adlî önlemler de var.
Hilalin görülmesi, İslam dünyasının hilalin görülmesi konusunda görüş birliğine varmak, ispat etmek ve modern araçları kullanmak için dayanak olarak alabileceği gözlem noktaları belirlemek için Müslümanca bir çaba harcanması gerektiği konusunda kapı aralıyor.
Siyasi olarak bölünmüş Libya’da öncehilalin görülmesinin imkânsızlığı konusunda, daha sonra da geri adım atılarak kesin olarak görüldüğü konusunda görüş birliği sağlandı!
Ve bu, tek bir ülkedeki iki hükümetin heyetleri tarafından yapılan iki ayrı açıklama ile sabit oldu. Yani başka şeyler Libya’yı ayrılığa sürüklese de hilal bu sene onu birleştirdi.
Suriye’de ise iki ayrı tarihte Ramazan Bayramı kutlandı.
Bu yıl bayram, Mali’de pazartesi günü iken Bangladeş’te perşembe günüydü. Çoğunluk ise salı ile çarşamba arasında kutladı. Bu astronomik hesapta değil çıplak gözle görüşte bile bir kafa karışıklığını yansıtıyor.
Hilalin görülmesi ve gözlenmesi, çabaların ve sonuçların birleştirilmesi, önemli bir mesele olarak duruyor.
İslam İşbirliği Teşkilâtı, bu meseleyi ele alıp farklılık ve anlaşmazlık hali yerine üzerinde anlaşmaya varılan ve İslam dünyası tarafından kabul gören bir gözlemevi belirlemek için işe soyunursa iyi olur.